Przez ponad tysi\u0105c lat edukacja by\u0142a spraw\u0105 Ko\u015bcio\u0142a i chrze\u015bcijan: mnisi z Irlandii przynie\u015bli chrze\u015bcija\u0144stwo, a tym samym klasztory do Europy \u015arodkowej. Klasztory te szybko sta\u0142y si\u0119 ostojami edukacji. <\/p>\n\n
Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 Rabanus Maurus, kt\u00f3ry by\u0142 opatem klasztoru w Fuldzie od 822 roku.By\u0142 opatem klasztoru w Fuldzie od 822 roku. Pod jego rz\u0105dami szko\u0142a klasztorna w Fuldzie sta\u0142a si\u0119 centrum akademickim Cesarstwa Wschodniofranko\u0144skiego (kt\u00f3re przed zjednoczeniem by\u0142o mniej wi\u0119cej wielko\u015bci Niemiec Zachodnich) i przyci\u0105ga\u0142a uczonych ze wszystkich cz\u0119\u015bci kontynentu. <\/p>\n\n
Przez ca\u0142e \u015bredniowiecze szko\u0142a klasztorna pozostawa\u0142a jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych instytucji edukacyjnych. Pisano tu podr\u0119czniki i instrukcje dotycz\u0105ce wiary chrze\u015bcija\u0144skiej. Spisywano wa\u017cne staro-wysoko-niemieckie pisma, takie jak Hildebrandslied czy zakl\u0119cia z Merseburga. Mnisi tworzyli r\u00f3wnie\u017c dokumenty i kodeksy, z kt\u00f3rymi wiele miast i wsi wi\u0105\u017ce swoje pierwsze wzmianki. <\/p>\n\n
W czasach Rabanusa Maurusa biblioteka klasztorna, jedna z najwi\u0119kszych w swoim czasie na \u015bwiecie, musia\u0142a rozrosn\u0105\u0107 si\u0119 do oko\u0142o 1000 r\u0119kopis\u00f3w - do czasu, gdy wojska protestanckie deportowa\u0142y wiele z nich do Kassel w 1632 r. (podczas wojny trzydziestoletniej), a cenny pergamin zosta\u0142 w du\u017cej mierze poddany recyklingowi … <\/p>\n\n
Rabanus, kt\u00f3remu w XIX wieku nadano honorowy tytu\u0142 \"Pierwszego Nauczyciela Germanii\" (primus praeceptor Germaniae) ze wzgl\u0119du na bogactwo jego pism i du\u017c\u0105 liczb\u0119 jego p\u00f3\u017aniejszych wa\u017cnych uczni\u00f3w, oraz jego klasztor w Fuldzie s\u0105 reprezentatywne dla ko\u015bcielnej dzia\u0142alno\u015bci edukacyjnej tych wiek\u00f3w. Finansowane przez du\u017ce posiad\u0142o\u015bci i dochody lub op\u0142aty pobierane od rolnik\u00f3w, prowadzi\u0142y wyj\u0105tkow\u0105 prac\u0119. <\/p>\n\n
Dopiero prawie 300 lat p\u00f3\u017aniej pojawi\u0142a si\u0119 znacz\u0105ca instytucja edukacyjna niezwi\u0105zana z ko\u015bcio\u0142em: p\u00f3\u017aniejszy Uniwersytet Bolo\u0144ski. Barbarossa przyzna\u0142 mu autonomi\u0119 prawn\u0105 z przywilejem \"Authentica Habita\" (przywilej uczonych). W ci\u0105gu XII wieku sta\u0142 si\u0119 uniwersytetem zajmuj\u0105cym si\u0119 studiowaniem prawa rzymskiego. Wraz z drugim najstarszym uniwersytetem w Europie (Oxford, za\u0142o\u017conym w latach 1096-1767) i Uniwersytetem w Salamance w Hiszpanii, za\u0142o\u017conym w 1134 roku przez kr\u00f3la Alfonsa IX z Le\u00f3n, po\u0142o\u017cy\u0142 podwaliny pod europejsk\u0105 tradycj\u0119 uniwersyteck\u0105. Uniwersytet Paryski r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142 za\u0142o\u017cony oko\u0142o 1150\/1170 roku. Jako pierwszy sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z korporacji student\u00f3w i profesor\u00f3w z r\u00f3\u017cnych dyscyplin. <\/p>\n\n
Od tego czasu istnia\u0142 dualizm ko\u015bcielnych i \"wolnych\" (\u015bwieckich) elitarnych instytucji edukacyjnych. Te \u015bwieckie mia\u0142y przywileje w\u0142adc\u00f3w (autonomia prawna i jurysdykcja, wolno\u015b\u0107 akademicka, ochrona podczas podr\u00f3\u017cy, kwalifikacje pedagogiczne dla absolwent\u00f3w), ale nie by\u0142y od nich zale\u017cne (cz\u0119sto otrzymuj\u0105c w prezencie du\u017co ziemi). <\/p>\n\n
Klasztory pozostawa\u0142y wa\u017cne przez d\u0142ugi czas, przede wszystkim ze wzgl\u0119du na ich unikalne biblioteki. <\/p>\n\n
Na wsi i z dala od klasztor\u00f3w ksi\u0119\u017ca byli zazwyczaj jedynymi osobami z wykszta\u0142ceniem szkolnym\/akademickim. <\/p>\n\n
\"Szko\u0142y\" w dzisiejszym znaczeniu - dla dzieci, dla wszystkich! - nie istnia\u0142y. <\/p>\n\n
Luther: Edukacja dla wszystkich! <\/strong><\/p>\n\n Szko\u0142\u0119 w dzisiejszym rozumieniu zawdzi\u0119czamy Marcinowi Lutrowi. W 1523 r. - 501 lat temu - po raz pierwszy zaprezentowa\u0142 on model swojej \u015bwieckiej doktryny spo\u0142ecznej w \"zarz\u0105dzeniu kasowym\" dla gminy Leisnig w Saksonii. Nazwa \"Kastenordnung\" pochodzi od skarbonki, w kt\u00f3rej administracja miejska umieszcza\u0142a wszystkie monety, czyli \"kasy\". Do zarz\u0105dzania maj\u0105tkiem wybrano dziesi\u0119ciu \u015bwieckich zwierzchnik\u00f3w: dw\u00f3ch szlachcic\u00f3w, dw\u00f3ch rajc\u00f3w, trzech obywateli i trzech rolnik\u00f3w. <\/p>\n\n Luter ustali\u0142 priorytety wydatk\u00f3w, kt\u00f3re miasto powinno ponie\u015b\u0107: Po pensjach pastora i sekstora natychmiast pojawi\u0142a si\u0119 \"szko\u0142a\", a nast\u0119pnie \"starzy i chorzy\", \"sieroty\" i wreszcie \"budynki\". <\/p>\n\n W swoim \"Porz\u0105dku kastowym\" Luter sformu\u0142owa\u0142 obowi\u0105zek \"wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015bci publicznej [za edukacj\u0119 szkoln\u0105] opartej na wierze\". W pierwszym rozdziale przytoczy\u0142 to, co uwa\u017ca\u0142 za podstawowe zasady dzia\u0142ania w Biblii jako podstaw\u0119 do tego. Priorytetowe traktowanie szko\u0142y miejskiej jako pomocniczej instytucji wspieraj\u0105cej rodzin\u0119 by\u0142o w tamtych czasach czym\u015b zupe\u0142nie niezwyk\u0142ym. Luter skomentowa\u0142 to nast\u0119puj\u0105co:\"Gdy ojciec nie jest w stanie sam wychowa\u0107 swojego dziecka, bierze nauczyciela, aby go uczy\u0142<\/em>\". Poszczeg\u00f3lni ojcowie w gospodarstwie domowym powinni po\u0142\u0105czy\u0107 si\u0142y i sami przej\u0105\u0107 inicjatyw\u0119. <\/p>\n\n Luter by\u0142 pierwszym, kt\u00f3ry wezwa\u0142 do utworzenia szk\u00f3\u0142 dla wszystkich. Nie chodzi\u0142o mu o nauk\u0119 i edukacj\u0119 w nowoczesnym sensie - chcia\u0142, aby Biblia, kt\u00f3r\u0105 w\u0142a\u015bnie przet\u0142umaczy\u0142 na j\u0119zyk niemiecki, by\u0142a dost\u0119pna dla wszystkich i prowadzi\u0142a wszystkich do prawdziwej wiary. <\/p>\n\n Dok\u0142adnie 500 lat temu, w 1524 roku, Luter opublikowa\u0142 list otwarty \"Do radnych wszystkich miast w Niemczech, aby zak\u0142adali i utrzymywali szko\u0142y chrze\u015bcija\u0144skie\". Wzywa\u0142 w nim do zak\u0142adania szk\u00f3\u0142 we wszystkich miastach, aby wszystkie dzieci mog\u0142y czyta\u0107, pisa\u0107 i studiowa\u0107 Bibli\u0119. <\/p>\n\n Potrzebujemy nowych szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych nauczane s\u0105 j\u0119zyki staro\u017cytne i kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 krytyczne podej\u015bcie do tekstu biblijnego. Ch\u0142opcy i dziewcz\u0119ta powinni by\u0107 dobrze wykszta\u0142ceni, poniewa\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142, a zw\u0142aszcza pa\u0144stwo, potrzebuj\u0105 zdolnych i wykszta\u0142conych m\u0142odych ludzi. Zadaniem sektora publicznego jest teraz budowa tych szk\u00f3\u0142 i zwi\u0105zanych z nimi bibliotek oraz ich sta\u0142e finansowanie. <\/em> <\/p>\n\n Nie tylko duchowni m\u00f3wi\u0105cy po \u0142acinie powinni by\u0107 w stanie zrozumie\u0107 s\u0142owo Bo\u017ce, ale wszyscy - zgodnie z jego r\u00f3wnie now\u0105, rewolucyjn\u0105 zasad\u0105 \"kap\u0142a\u0144stwa wszystkich wierz\u0105cych\"! <\/p>\n\n Dla Lutra 500 lat temu nie by\u0142o ju\u017c w\u0142a\u015bciwe, aby tylko klasztory prowadzi\u0142y szko\u0142y. Opowiada\u0142 si\u0119 za przej\u0119ciem tego zadania przez w\u0142adze miejskie. <\/p>\n\n Dlatego te\u017c broszura Lutra z 1524 r. stanowi historyczny punkt zwrotny dla edukacji w niemieckoj\u0119zycznej Europie \u015arodkowej: edukacja dla wszystkich, organizowana przez lokaln\u0105 ludno\u015b\u0107!<\/strong> <\/p>\n\n Edukacja dla ka\u017cdego dziecka, aby ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 przeczyta\u0107 Bibli\u0119 w oryginalnym tek\u015bcie i wyrobi\u0107 sobie w\u0142asn\u0105 opini\u0119! <\/p>\n\n Jako cz\u0142owiek Bo\u017cy, Marcin Luter chcia\u0142 wzmocni\u0107 wiar\u0119: <\/p>\n\n Tak wi\u0119c chrze\u015bcijanie powinni pilnie czyta\u0107 Pismo \u015awi\u0119te jako swoj\u0105 w\u0142asn\u0105, jedyn\u0105 ksi\u0119g\u0119, a grzechem i ha\u0144b\u0105 jest, je\u015bli nie rozumiemy naszej w\u0142asnej ksi\u0119gi i nie znamy j\u0119zyka i s\u0142owa naszego Boga. <\/em> <\/p>\n\n Dlatego jest jeszcze wi\u0119kszym grzechem i krzywd\u0105, je\u015bli nie uczymy si\u0119 j\u0119zyk\u00f3w, zw\u0142aszcza \u017ce B\u00f3g oferuje nam teraz ludzi i ksi\u0105\u017cki … i daje nam to, co s\u0142u\u017cy temu celowi, i niejako wabi nas do tego i chce, aby\u015bmy otworzyli jego ksi\u0119g\u0119 …<\/em> <\/p>\n\n Dlatego Luter wezwa\u0142 do utworzenia nowych szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych nauczano greki i \u0142aciny, umo\u017cliwiaj\u0105c w ten spos\u00f3b krytyczne podej\u015bcie do tekstu biblijnego. <\/p>\n\n Ale ch\u0142opcy i dziewcz\u0119ta powinni by\u0107 przede wszystkim dobrze wykszta\u0142ceni, poniewa\u017c pa\u0144stwo (a tak\u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142) potrzebowa\u0142o zdolnych i wykszta\u0142conych m\u0142odych ludzi. Dla reformatora jest wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c jasne, \u017ce wa\u017cnym zadaniem miast jest \"zak\u0142adanie i sta\u0142e finansowanie tych szk\u00f3\u0142 i zwi\u0105zanych z nimi bibliotek\". <\/p>\n\n Traktat radcy Lutra zosta\u0142 szybko przedrukowany i poparty w wielu miejscach, zw\u0142aszcza przez Filipa Melanchtona. <\/p>\n\n W 1524 roku, roku publikacji, apel Lutra doprowadzi\u0142 do za\u0142o\u017cenia \"szk\u00f3\u0142 soborowych\" w Magdeburgu, Gotha, Halberstadt i Nordhausen, w nast\u0119pnym roku tak\u017ce w Eisleben, a nast\u0119pnie w Norymberdze, Erfurcie, Speyer i wielu innych miastach. <\/p>\n\n Wiele z nich istnieje do dzi\u015b jako (finansowane przez pa\u0144stwo) \"protestanckie gimnazja\". Na terytoriach protestanckich stanowi\u0142y one kamie\u0144 w\u0119gielny systemu szk\u00f3\u0142 publicznych, poniewa\u017c reformacja oznacza\u0142a, \u017ce poprzednie szko\u0142y ko\u015bcielne zosta\u0142y przeniesione do administracji pa\u0144stwowej lub miejskiej. Z drugiej strony, w cz\u0119\u015bciach katolickich istniej\u0105ce szko\u0142y pozosta\u0142y w gestii ko\u015bcio\u0142a. <\/p>\n\n Rewolucja francuska z 1790 roku ca\u0142kowicie wyw\u0142aszczy\u0142a ko\u015bci\u00f3\u0142 we Francji i ogromnie go os\u0142abi\u0142a. Pocz\u0105wszy od 1801 r., a zw\u0142aszcza po g\u0142\u00f3wnej deputacji cesarskiej z 1803 r., \"sekularyzacja\" (wyw\u0142aszczenie du\u017cych maj\u0105tk\u00f3w ko\u015bcielnych) nast\u0105pi\u0142a r\u00f3wnie\u017c w Niemczech do 1806 r., 280 lat po impulsie za\u0142o\u017cycielskim Lutra. Oznacza\u0142o to pocz\u0105tek ko\u0144ca wszelkiej ko\u015bcielnej odpowiedzialno\u015bci za szkolnictwo podstawowe w og\u00f3le. <\/p>\n\n W 1875 r. rozwi\u0105zano tam ostatnie klasztory - niegdy\u015b ostoje edukacji. <\/p>\n\n \"Pa\u0144stwo\" przej\u0119\u0142o odpowiedzialno\u015b\u0107 za szko\u0142y. Jednak to \"pa\u0144stwo\", Cesarstwo Niemieckie w 1875 r., sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z 25 kraj\u00f3w zwi\u0105zkowych na terenie dzisiejszych Niemiec. Podobnie jak dzi\u015b, istnia\u0142o wiele r\u00f3\u017cnic w szczeg\u00f3\u0142ach ich przepis\u00f3w; od tego czasu \"odpowiedzialno\u015b\u0107 pa\u0144stwa\" ma zastosowanie do polityki szkolnej. <\/p>\n\n Konstytucja pierwszej demokratycznej republiki z 1919 r. utrwali\u0142a jurysdykcj\u0119 obecnych osiemnastu kraj\u00f3w zwi\u0105zkowych i w 1949 r. tak pozosta\u0142o. <\/p>\n\n Nale\u017cy jednak zauwa\u017cy\u0107: W Niemczech pa\u0144stwo odpowiada za edukacj\u0119 dopiero od oko\u0142o 215 lat; wcze\u015bniej przez ca\u0142e tysi\u0105clecie odpowiada\u0142 za ni\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142… <\/p>\n