238 nr 15<\/a>]. W decyzji podano nast\u0119puj\u0105ce powody: Planowana przez pow\u00f3dk\u0119 szko\u0142a podstawowa by\u0142a szko\u0142\u0105 wyznaniow\u0105 w rozumieniu art. 7 ust. 5 Ustawy Zasadniczej. Pogl\u0105d pozwanego, \u017ce termin \"szko\u0142a wyznaniowa\" w tym przepisie, podobnie jak art. 146 i 147 Konstytucji Weimarskiej (Weimarer Reichsverfassung - WRV), obejmuje jedynie szko\u0142y wyznaniowe protestanckich ko\u015bcio\u0142\u00f3w regionalnych, Ko\u015bcio\u0142a katolickiego i gmin \u017cydowskich, nie znajduje oparcia w brzmieniu art. 7 ust. 5 Ustawy Zasadniczej i niedopuszczalnie ogranicza prawo do zezwolenia na prywatn\u0105 szko\u0142\u0119 podstawow\u0105 jako szko\u0142\u0119 wyznaniow\u0105. Art. 4 ust. 1 GG chroni wolno\u015b\u0107 wyznania religijnego i ideologicznego bez ogranicze\u0144, a nie tylko wolno\u015b\u0107 wyznania religijnego na podstawie protestanckich ko\u015bcio\u0142\u00f3w regionalnych, Ko\u015bcio\u0142a katolickiego lub gmin \u017cydowskich. Powo\u0142ywanie si\u0119 przez pozwanego na \"Weimarski Kompromis Szkolny\", odzwierciedlony w art. 146 i 147 Konstytucji RFN, z kt\u00f3rego wywodzi si\u0119 przepis art. 7 ust. 5 Ustawy Zasadniczej, nie mo\u017ce uzasadnia\u0107 w\u0119\u017cszego rozumienia tego prawa podstawowego. Raczej, w odniesieniu do gwarancji szk\u00f3\u0142 publicznych, Ustawa Zasadnicza celowo wykroczy\u0142a poza sytuacj\u0119 prawn\u0105 okresu weimarskiego. Poniewa\u017c pow\u00f3d chcia\u0142 prowadzi\u0107 planowan\u0105 przez siebie szko\u0142\u0119 w oparciu o wyznanie chrze\u015bcija\u0144skie, w kt\u00f3rym \u015bwiadectwem wiary by\u0142o Credo Apostolskie i Deklaracja Zasad Aliansu Ewangelickiego z 1846 r., by\u0142a to szko\u0142a wyznaniowa w rozumieniu art. 7 ust. 5 Ustawy Zasadniczej. <\/p>\n\nPlanowana przez powoda szko\u0142a podstawowa r\u00f3wnie\u017c spe\u0142nia wymogi art. 7 ust. 4 GG \"bez ogranicze\u0144\". W szczeg\u00f3lno\u015bci nie ust\u0119puje ona szko\u0142om publicznym pod wzgl\u0119dem cel\u00f3w nauczania. W swoim zawiadomieniu o odrzuceniu pozwany - w przeciwie\u0144stwie do art. 7 ust. 4 zdanie 3 GG - nie m\u00f3wi o \"celach dydaktycznych\", ale o \"celach wychowawczych\", a tym samym wykracza poza wymogi art. 7 ust. 4 zdanie 3 GG. Pocz\u0105tkowo z przepisu tego mo\u017cna by\u0142o jedynie wywnioskowa\u0107, \u017ce nauczanie w szkole publicznej musi zach\u0119ca\u0107 uczni\u00f3w do osi\u0105gania kwalifikacji, kt\u00f3re uzyskaliby w szkole publicznej. Tak nale\u017ca\u0142o przyj\u0105\u0107 w przypadku powoda, poniewa\u017c planowana przez niego szko\u0142a mia\u0142a na celu osi\u0105gni\u0119cie poziomu intelektualnego co najmniej r\u00f3wnego poziomowi szk\u00f3\u0142 pa\u0144stwowych. <\/p>\n\n
Jednak\u017ce, zgodnie z orzecznictwem Federalnego Trybuna\u0142u Konstytucyjnego i Federalnego S\u0105du Administracyjnego, termin \"cele nauczania\" u\u017cyty w art. 7 ust. 4 zdanie 3 GG obejmuje r\u00f3wnie\u017c \"cele wychowawcze\" jako termin kompleksowy, poniewa\u017c pa\u0144stwo ma r\u00f3wne zadanie wychowawcze z rodzicami zgodnie z art. 7 ust. 1 GG. Nie oznacza to jednak, \u017ce pozwana jest upowa\u017cniona do tego, aby cele edukacyjne okre\u015blone w jej prawie szkolnym dla szk\u00f3\u0142 pa\u0144stwowych by\u0142y wi\u0105\u017c\u0105cym standardem r\u00f3wnie\u017c dla prywatnych szk\u00f3\u0142 wyznaniowych. Poza tym, koncepcja edukacyjna powoda zasadniczo spe\u0142nia wymagania pozwanego dotycz\u0105ce cel\u00f3w edukacyjnych w szko\u0142ach pa\u0144stwowych. Odchylenia maj\u0105 charakter wyznaniowy i z tego powodu s\u0105 dopuszczalne, poniewa\u017c prawo do prywatnej szko\u0142y podstawowej zgodnej z wyznaniem przyznane opiekunom prawnym w art. 7 ust. 5 ustawy zasadniczej nie mo\u017ce by\u0107 podwa\u017cane przez pa\u0144stwo weryfikuj\u0105ce wyznanie, poddaj\u0105ce je ocenie i odmawiaj\u0105ce zezwolenia ze wzgl\u0119du na to, \u017ce kszta\u0142cenie uczni\u00f3w ze wzgl\u0119du na wyznanie nie jest tak swobodne i neutralne jak w szko\u0142ach publicznych. Jedynie w przypadku, gdy cele nauczania realizowane przez prywatne szko\u0142y podstawowe naruszaj\u0105 podstawowe warto\u015bci konstytucji, pa\u0144stwo mo\u017ce odm\u00f3wi\u0107 zezwolenia. <\/p>\n\n
Nie nale\u017ca\u0142o si\u0119 tego spodziewa\u0107 w szkole planowanej przez powoda. Co prawda, prywatna szko\u0142a wyznaniowa pozostawa\u0142aby w tyle za szko\u0142ami publicznymi pod wzgl\u0119dem cel\u00f3w nauczania, gdyby wykluczy\u0142a ze swoich program\u00f3w wszystko, co nie mia\u0142o znaczenia przed jej wyznaniem; nie nale\u017ca\u0142o si\u0119 jednak tego obawia\u0107 w przypadku powoda, zw\u0142aszcza \u017ce jego programy nauczania prawie nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od program\u00f3w szk\u00f3\u0142 pa\u0144stwowych. O ile na nauczanie mia\u0142o wp\u0142yw wyznanie nauczycieli, by\u0142o to uzasadnione w szkole wyznaniowej. Wreszcie, koncepcja edukacyjna powoda nie uzasadnia\u0142a wniosku, \u017ce wyznanie mia\u0142o zosta\u0107 narzucone uczniom; w tym wzgl\u0119dzie obietnica powoda, \u017ce nie b\u0119dzie wywiera\u0142 nadmiernej presji, zas\u0142ugiwa\u0142a na zaufanie w pierwszej kolejno\u015bci. W przypadku niepo\u017c\u0105danego rozwoju sytuacji po uzyskaniu przez szko\u0142\u0119 zezwolenia, pozwana mia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 interwencji za pomoc\u0105 \u015brodk\u00f3w pa\u0144stwowego nadzoru szkolnego. <\/p>\n\n
Po wydaniu wyroku apelacyjnego w dniu 26 listopada 1990 r. B\u00fcrgerschaft pozwanej zmieni\u0142 ustaw\u0119 o szko\u0142ach prywatnych w wersji z dnia 21 lipca 1989 r. (HmbGVBl. s. 160) trzeci\u0105 ustaw\u0105 zmieniaj\u0105c\u0105 ustaw\u0119 o szko\u0142ach prywatnych z dnia 4 grudnia 1990 r. (HmbGVBl. s. 245) w ten spos\u00f3b, \u017ce w przepisie \u00a7 7 ust. 1 dotycz\u0105cym wymog\u00f3w zatwierdzania szk\u00f3\u0142 publicznych jako szk\u00f3\u0142 alternatywnych dodano now\u0105 cyfr\u0119 1, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 cele edukacyjne szko\u0142y alternatywnej musz\u0105 spe\u0142nia\u0107 wymogi \u00a7 2 ust. 1 i 2 ustawy szkolnej z dnia 17 grudnia 1990 r. (HmbGVBl. s. 245). 1 dotycz\u0105cym wymog\u00f3w zatwierdzania szk\u00f3\u0142 publicznych jako szk\u00f3\u0142 alternatywnych dodano nowy numer 1, zgodnie z kt\u00f3rym cele edukacyjne szko\u0142y alternatywnej musz\u0105 spe\u0142nia\u0107 wymogi \u00a7 2 ust. 1 i 2 hamburskiej ustawy szkolnej z dnia 17 pa\u017adziernika 1977 r. (HmbGVBl. s. 297) ze zmianami z dnia 18 czerwca 1985 r. (HambGVBl. s. 143), poniewa\u017c maj\u0105 one zastosowanie do szk\u00f3\u0142 publicznych. <\/p>\n\n
Strona pozwana wnios\u0142a skarg\u0119 kasacyjn\u0105 od wyroku Wy\u017cszego S\u0105du Administracyjnego, kt\u00f3ry zosta\u0142 dopuszczony przez Senat, w kt\u00f3rej zarzuca naruszenie federalnych norm art. 7 ust. 4 i 5. Podnosi nast\u0119puj\u0105ce zarzuty: Wyrok apelacyjny narusza prawo federalne z tego prostego powodu, \u017ce planowana przez pow\u00f3dk\u0119 prywatna szko\u0142a podstawowa nie jest \"szko\u0142\u0105 wyznaniow\u0105\" w rozumieniu art. 7 ust. 5 GG, kt\u00f3ra kwalifikuje si\u0119 do zatwierdzenia. Przepis ten musia\u0142 by\u0107 interpretowany zaw\u0119\u017caj\u0105co zgodnie z sytuacj\u0105 prawn\u0105 pod rz\u0105dami Konstytucji Weimarskiej, tak \u017ce tylko te szko\u0142y, kt\u00f3re tradycyjnie istnia\u0142y w Hamburgu, mog\u0142y zosta\u0107 w\u0142\u0105czone do grupy szk\u00f3\u0142 wyznaniowych kwalifikuj\u0105cych si\u0119 do uzyskania zezwolenia. Powodem uprzywilejowanego statusu prywatnych szk\u00f3\u0142 wyznaniowych zgodnie z art. 7 ust. 5 Ustawy Zasadniczej - a mianowicie na tle koncepcji szko\u0142y podstawowej jako szko\u0142y jednolitej pod patronatem publicznym, tj. zasadniczej niedopuszczalno\u015bci prywatnych szk\u00f3\u0142 podstawowych - nie by\u0142o uwzgl\u0119dnienie podstawowych praw rodzic\u00f3w i uczni\u00f3w, ale uwzgl\u0119dnienie roszcze\u0144 du\u017cych wsp\u00f3lnot religijnych, kt\u00f3re szuka\u0142y ochrony prawnej dla mo\u017cliwo\u015bci zak\u0142adania szk\u00f3\u0142 podstawowych jako szk\u00f3\u0142 wyznaniowych. <\/p>\n\n
S\u0105d Apelacyjny naruszy\u0142 r\u00f3wnie\u017c art. 7 ust. 4 zd. 3 Ustawy Zasadniczej, kt\u00f3ry ma r\u00f3wnie\u017c nieograniczone zastosowanie do prywatnych szk\u00f3\u0142 podstawowych uregulowanych w art. 7 ust. 5 Ustawy Zasadniczej. Cele dydaktyczne prywatnej szko\u0142y podstawowej planowanej przez powoda by\u0142y w rzeczywisto\u015bci gorsze od cel\u00f3w dydaktycznych odpowiednich szk\u00f3\u0142 publicznych w rozumieniu tego przepisu. Te cele dydaktyczne obejmowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c cele wychowawcze. W tym wzgl\u0119dzie nale\u017cy przyj\u0105\u0107, przynajmniej w instancji odwo\u0142awczej, wymogi \u00a7 2 ust. 1 i 2 hamburskiej ustawy szkolnej, kt\u00f3re w mi\u0119dzyczasie zosta\u0142y r\u00f3wnie\u017c przewidziane przez ustawodawc\u0119 Hamburga dla prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych. Zgodnie z orzecznictwem Federalnego S\u0105du Administracyjnego ten przepis prawa pa\u0144stwowego, kt\u00f3ry zosta\u0142 uchwalony dopiero po wydaniu wyroku odwo\u0142awczego, tak \u017ce S\u0105d Apelacyjny nie by\u0142 jeszcze w stanie go zastosowa\u0107, musia\u0142 zosta\u0107 zastosowany (po raz pierwszy) przez S\u0105d Apelacyjny. Na podstawie tych cel\u00f3w edukacyjnych okre\u015blonych w \u00a7 2 ust. 1 i 2 hamburskiej ustawy szkolnej, kt\u00f3re s\u0105 obecnie wi\u0105\u017c\u0105ce r\u00f3wnie\u017c dla prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych, prywatna szko\u0142a podstawowa planowana przez powoda nie mog\u0142a zosta\u0107 zatwierdzona, poniewa\u017c nie spe\u0142nia\u0142a tych cel\u00f3w edukacyjnych. Nie by\u0142o \u017cadnych konstytucyjnych zastrze\u017ce\u0144 co do wi\u0105\u017c\u0105cego charakteru tych cel\u00f3w edukacyjnych ustanowionych dla szk\u00f3\u0142 publicznych dla szk\u00f3\u0142 publicznych; raczej okre\u015bla\u0142y one jedynie wymagania dla prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych bezpo\u015brednio unormowane w Konstytucji Federalnej w art. 7 ust. 4 zdanie 3 Ustawy Zasadniczej. Poza tym cele edukacyjne okre\u015blone w \u00a7 2 ust. 1 i 2 hamburskiej ustawy szkolnej, przy prawid\u0142owej interpretacji, zasadniczo nie wykracza\u0142y poza wymogi, kt\u00f3re mia\u0142y ju\u017c zastosowanie na mocy konstytucji, a zatem, zdaniem S\u0105du Apelacyjnego, by\u0142y wi\u0105\u017c\u0105ce dla szko\u0142y podstawowej planowanej przez powoda. Nale\u017ca\u0142y do nich w szczeg\u00f3lno\u015bci te wymagania, kt\u00f3re wynikaj\u0105 z fundamentalnych s\u0105d\u00f3w warto\u015bciuj\u0105cych ustawy zasadniczej, takich jak otwarto\u015b\u0107 na pluralizm pogl\u0105d\u00f3w ideologicznych i religijnych w \u015bwietle obrazu cz\u0142owieka, kt\u00f3ry jest zdeterminowany godno\u015bci\u0105 cz\u0142owieka i swobodnym rozwojem osobowo\u015bci w samostanowieniu i osobistej odpowiedzialno\u015bci. Chocia\u017c prywatna szko\u0142a wyznaniowa mo\u017ce swobodnie ukierunkowa\u0107 swoje nauczanie, a w szczeg\u00f3lno\u015bci cele edukacyjne na swoje wyznanie, nale\u017cy przede wszystkim zapewni\u0107, aby szko\u0142y publiczne nie pozostawa\u0142y w tyle za podstawowymi celami nauczania, w tym celami edukacyjnymi, okre\u015blonymi przez pa\u0144stwo dla szk\u00f3\u0142 publicznych. S\u0105d Apelacyjny nie uzna\u0142 tych wymog\u00f3w prawa federalnego i przyzna\u0142 powodowi roszczenie o zatwierdzenie planowanej przez niego prywatnej szko\u0142y podstawowej, mimo \u017ce zgodnie z przedstawion\u0105 przez niego koncepcj\u0105 edukacyjn\u0105 nie d\u0105\u017cy\u0142 on do otwarto\u015bci; jego interpretacja Biblii jako podstawy nauczania i wychowania we wszystkich dziedzinach \u017cycia opiera\u0142a si\u0119 raczej na rygoryzmie i dogmatyzmie. Je\u015bli federalny standard prawny art. 7 ust. 4 Ustawy Zasadniczej zostanie prawid\u0142owo zastosowany, wyklucza to roszczenie powoda o zezwolenie na planowan\u0105 przez niego prywatn\u0105 szko\u0142\u0119 podstawow\u0105. <\/p>\n\n
Pow\u00f3d broni zaskar\u017conego wyroku i rozwija swoje wcze\u015bniejsze argumenty. Uwa\u017ca on, \u017ce jego koncepcja pedagogiczna spe\u0142nia r\u00f3wnie\u017c wymogi zatwierdzenia okre\u015blone w \u00a7 2 ust. 1 i 2 hamburskiej ustawy szkolnej, zw\u0142aszcza \u017ce powstrzymuje si\u0119 ona od jakiejkolwiek oceny tre\u015bci, a ze wzgl\u0119du na obowi\u0105zek pa\u0144stwa do \u015bcis\u0142ej neutralno\u015bci religijnej i ideologicznej musi r\u00f3wnie\u017c powstrzymywa\u0107 si\u0119 od takiej oceny. By\u0142 to punkt wyj\u015bcia dla jego warto\u015bci, kt\u00f3re w \u017caden spos\u00f3b nie by\u0142y sprzeczne z celami edukacyjnymi pa\u0144stwa, a jedynie uzupe\u0142nia\u0142y ich tre\u015b\u0107. W szczeg\u00f3lno\u015bci lekcje w planowanej przez niego prywatnej szkole podstawowej nie by\u0142yby pozbawione wymaganej otwarto\u015bci, nawet gdyby na ko\u0144cu by\u0142o wyra\u017ane przywi\u0105zanie do Biblii i jej obrazu cz\u0142owieka, co by\u0142o jednak uzasadnione w przypadku szko\u0142y wyznaniowej wyra\u017anie dozwolonej przez art. 7 ust. 5 ustawy zasadniczej. Ponadto, poniewa\u017c ze wzgl\u0119du na swoje programy nauczania, kt\u00f3re odpowiada\u0142y programom szk\u00f3\u0142 publicznych, oferowa\u0142y one r\u00f3wnie\u017c, zdaniem pozwanego, gwarancj\u0119, \u017ce uczniowie planowanej szko\u0142y otrzymaj\u0105 kwalifikacje r\u00f3wnowa\u017cne z kwalifikacjami ucz\u0119szczania do szk\u00f3\u0142 publicznych, a poniewa\u017c jej cele edukacyjne spe\u0142nia\u0142y r\u00f3wnie\u017c (minimalne) wymagania ustawy szkolnej w Hamburgu, S\u0105d Apelacyjny nie naruszy\u0142 prawa federalnego, przyjmuj\u0105c roszczenie o zezwolenie na planowan\u0105 przez niego prywatn\u0105 szko\u0142\u0119 podstawow\u0105. <\/p>\n\n
W post\u0119powaniu bierze udzia\u0142 prokurator federalny. Zgadzaj\u0105c si\u0119 z powodem, zaprzecza on naruszeniu prawa federalnego przez S\u0105d Apelacyjny, poniewa\u017c cele warto\u015bci okre\u015blone przez pa\u0144stwo, za kt\u00f3rymi nie mog\u0105 sta\u0107 cele nauczania prywatnej szko\u0142y podstawowej planowanej przez powoda, w \u017caden spos\u00f3b nie wykluczaj\u0105 wyznaniowego charakteru ca\u0142ego nauczania szk\u00f3\u0142 wyznaniowych. <\/p>\n\n
Z uzasadnienia decyzji<\/h2>\n\n
Odwo\u0142anie jest dopuszczalne, ale nieuzasadnione. Chocia\u017c zaskar\u017cony wyrok nie jest ca\u0142kowicie zgodny z prawem federalnym, w rezultacie okazuje si\u0119 prawid\u0142owy (\u00a7 144 ust. 4 VwGO). <\/p>\n\n
Zgodnie ze statutem pow\u00f3d chce za\u0142o\u017cy\u0107 prywatn\u0105 szko\u0142\u0119 podstawow\u0105 na zasadach og\u00f3lnochrze\u015bcija\u0144skich \"ewangelickich\", zwi\u0105zan\u0105 z Bibli\u0105 i otwieraj\u0105c\u0105 na wiar\u0119, w kt\u00f3rej m\u0142odzie\u017c ma by\u0107 kszta\u0142cona zgodnie z biblijnym spojrzeniem na cz\u0142owieka i na podstawie Biblii jako objawionego s\u0142owa Bo\u017cego; \u015bwiadectwem wiary ma by\u0107 Credo Apostolskie i Deklaracja Zasad Aliansu Ewangelicznego z 1846 r. S\u0105d Apelacyjny s\u0142usznie uzna\u0142 tak\u0105 szko\u0142\u0119 za szko\u0142\u0119 wyznaniow\u0105 w rozumieniu art. 7 ust. 5 Ustawy Zasadniczej, kt\u00f3ra ma by\u0107 dopuszczona na warunkach tam okre\u015blonych oraz w ust. 4. W szczeg\u00f3lno\u015bci nie wymaga to, aby dane wyznanie mo\u017cna by\u0142o przypisa\u0107 do jednego z ustanowionych ko\u015bcio\u0142\u00f3w - protestanckiego ko\u015bcio\u0142a regionalnego, Ko\u015bcio\u0142a katolickiego lub gminy \u017cydowskiej. Nie ma wystarczaj\u0105cych dowod\u00f3w na poparcie za\u0142o\u017cenia pozwanego, \u017ce ze wzgl\u0119du na fakt, \u017ce brzmienie przepisu art. 7 ust. 4 i 5 GG opiera si\u0119 na przepisie art. 147 ust. 1 i 2 WRV, stan prawny pod rz\u0105dami konstytucji Rzeszy Weimarskiej nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c przyj\u0105\u0107 za podstaw\u0119 pod wzgl\u0119dem tre\u015bci. Nie mo\u017cna tego wywnioskowa\u0107 z historii legislacyjnej art. 7 ust. 4 i 5 GG (por. szczeg\u00f3\u0142owo wyrok Senatu r\u00f3wnie\u017c z dnia 19 lutego 1992 r. - BVerwG 6 C 5.91 -). <\/p>\n\n
Fakt, \u017ce planowana przez powoda prywatna szko\u0142a podstawowa jest szko\u0142\u0105 wyznaniow\u0105 w rozumieniu art. 7 ust. 5 Ustawy Zasadniczej wynika - jak s\u0142usznie wyja\u015bni\u0142 S\u0105d Apelacyjny - z koniecznego zestawienia tego przepisu z art. 4 ust. 1 Ustawy Zasadniczej, zgodnie z kt\u00f3rym wolno\u015b\u0107 wyznania, sumienia i przekona\u0144 religijnych lub \u015bwiatopogl\u0105dowych s\u0105 nienaruszalne. Wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powanie wiary i sumienia oraz przekona\u0144 religijnych i ideologicznych w art. 4 ust. 1 GG wyra\u017anie wskazuje, \u017ce z jednej strony ustawa zasadnicza dokonuje wyra\u017anego rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy religi\u0105 a ideologi\u0105, a z drugiej strony z punktu widzenia pa\u0144stwa, kt\u00f3re jest zobowi\u0105zane do neutralno\u015bci religijnej i ideologicznej (por. Art. 4 ust. 1 oraz art. 140 GG w zw. z art. 137 ust. 1 WRV), traktuje obie te religie jako r\u00f3wnorz\u0119dne i co do zasady tej samej natury, w taki spos\u00f3b, \u017ce ka\u017cde \"wyznanie\", niezale\u017cnie od tego, czy opiera si\u0119 na religii czy ideologii, podlega ochronie. W \u015bwietle tej gwarancji wolno\u015bci z art. 4 ust. 1 GG, kt\u00f3ra obejmuje ka\u017cde wyznanie, zakres ochrony konkretnego wyznania ostatecznie nie zale\u017cy od tego, jak szczeg\u00f3\u0142owo ma by\u0107 wytyczona granica mi\u0119dzy wyznaniem \"religijnym\" a \"ideologicznym\"; poniewa\u017c ka\u017cde wyznanie jest chronione i w konsekwencji \u017cadne nie jest \"wykluczone\", wyznanie oparte na religii nie jest wy\u0142\u0105czone z zakresu ochrony z art. 4 ust. 1 GG, poniewa\u017c np. nie mo\u017ce by\u0107 przypisane do \u017cadnego z ustanowionych ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Jedynym warunkiem wst\u0119pnym ochrony na podstawie art. 4 ust. 1 GG jest zatem to, \u017ce jest to \"wyznanie\" oparte na religii lub ideologii. <\/p>\n\n
S\u0105d Apelacyjny s\u0142usznie uzna\u0142, \u017ce dotyczy to r\u00f3wnie\u017c wyk\u0142adni art. 7 ust. 5 Ustawy Zasadniczej, poniewa\u017c - opr\u00f3cz szko\u0142y spo\u0142ecznej, kt\u00f3ra nie jest tutaj przedmiotem zainteresowania - odnosi si\u0119 on r\u00f3wnie\u017c do \"szk\u00f3\u0142 wyznaniowych lub ideologicznych\". Podczas gdy art. 4 ust. 1 GG m\u00f3wi o \"wyznaniu religijnym i ideologicznym\" obok siebie, a zatem u\u017cywa r\u00f3wnie\u017c terminu \"wyznanie\" w zwi\u0105zku z ideologi\u0105, art. 7 ust. 5 GG ogranicza go jednak do (odpowiedniej) religii, w kt\u00f3rej \"szko\u0142a wyznaniowa lub ideologiczna\" - odr\u00f3\u017cniona od siebie w ten spos\u00f3b - stoi tutaj obok siebie. Jednak wyznanie religijne z jednej strony i \u015bwiatopogl\u0105d z drugiej strony w r\u00f3wnym stopniu zak\u0142adaj\u0105 zamkni\u0119ty \u015bwiatopogl\u0105d obejmuj\u0105cy wszystkie dziedziny \u017cycia; r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 jedynie tym, \u017ce wyznanie religijne charakteryzuje si\u0119 skoncentrowaniem \u015bwiatopogl\u0105du na Bogu, czego brakuje w szkole \u015bwiatopogl\u0105dowej (por. szczeg\u00f3\u0142owo cytowany ju\u017c wyrok Senatu r\u00f3wnie\u017c z dnia 19 lutego 1992 r. - BVerwG 6 C 5.91 -). <\/p>\n\n
Poniewa\u017c \u015bwiatopogl\u0105d powoda, a tym samym jego koncepcja edukacyjna dla planowanej przez niego prywatnej szko\u0142y podstawowej, charakteryzuj\u0105 si\u0119 i s\u0105 zdominowane przez jego przywi\u0105zanie do Boga, do Jego s\u0142owa objawionego w Biblii i do biblijnego spojrzenia na cz\u0142owieka, szko\u0142a ta jest - z zastrze\u017ceniem dalszych wymog\u00f3w - szko\u0142\u0105 wyznaniow\u0105 w rozumieniu art. 7 ust. 5 GG, a nawet - jak ju\u017c wspomniano - niezale\u017cnie od tego, czy powoda mo\u017cna przypisa\u0107 do jednego z ustanowionych ko\u015bcio\u0142\u00f3w, czy te\u017c nie. To ostatnie mog\u0142oby co najwy\u017cej sta\u0107 si\u0119 istotne w kontek\u015bcie zbadania, czy \"publiczna szko\u0142a podstawowa tego typu\" w rozumieniu art. 7 ust. 5 GG istnieje ju\u017c w gminie - w tym przypadku w Wolnym i Hanzeatyckim Mie\u015bcie Hamburgu. W tym wzgl\u0119dzie nie ma jednak sporu mi\u0119dzy zaanga\u017cowanymi stronami, \u017ce publiczna szko\u0142a wyznaniowa tego typu, jak\u0105 pow\u00f3d chce za\u0142o\u017cy\u0107 i prowadzi\u0107, nie istnieje w Hamburgu. <\/p>\n\n
W odniesieniu do dalszych, szczeg\u00f3lnych wymog\u00f3w dla szko\u0142y wyznaniowej w rozumieniu art. 7 ust. 5 Ustawy Zasadniczej, zaskar\u017cony wyrok zawiera jednak stwierdzenia, kt\u00f3re - przynajmniej rozpatrywane w oderwaniu - mog\u0105 stanowi\u0107 naruszenie prawa federalnego i dlatego wymagaj\u0105 przynajmniej wyja\u015bnienia. Dotyczy to w szczeg\u00f3lno\u015bci pogl\u0105du S\u0105du Apelacyjnego, \u017ce nie budzi zastrze\u017ce\u0144 na gruncie prawnym sytuacja, w kt\u00f3rej pow\u00f3d, zgodnie ze swoim statutem, chce przyjmowa\u0107 do swojej szko\u0142y r\u00f3wnie\u017c dzieci, kt\u00f3rych rodzice nie mog\u0105 identyfikowa\u0107 si\u0119 z celowo biblijnymi celami szko\u0142y. Prawd\u0105 jest, \u017ce charakteru szko\u0142y wyznaniowej - cho\u0107 zak\u0142ada si\u0119, \u017ce tak jest - nie zmienia fakt, \u017ce mniejszo\u015b\u0107 uczni\u00f3w pochodzi z domu rodzicielskiego, kt\u00f3ry nie nale\u017cy do wyznania os\u00f3b prowadz\u0105cych szko\u0142\u0119 i nauczycieli, a zatem uczniowie, kt\u00f3rzy zostali wychowani w domu w innym wyznaniu, niekoniecznie s\u0105 wykluczeni z ucz\u0119szczania do szko\u0142y wyznaniowej. Zak\u0142ada to jednak, \u017ce dana szko\u0142a jest ju\u017c wyra\u017anie scharakteryzowana jako szko\u0142a wyznaniowa przez okre\u015blone wyznanie i \u017ce mo\u017cna zatem za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce mniejszo\u015b\u0107 - i tylko mniejszo\u015b\u0107 - uczni\u00f3w innego wyznania lub nawet bez wyznania nie jest w stanie zmieni\u0107 wyznaniowego charakteru szko\u0142y. Nie zosta\u0142o to jasno wyra\u017cone w zaskar\u017conym wyroku. <\/p>\n\n
W tym kontek\u015bcie nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c wyja\u015bni\u0107, \u017ce art. 7 ust. 5 w zwi\u0105zku z ust. 4 Ustawy Zasadniczej przyznaje prawo do udzielenia zezwolenia na za\u0142o\u017cenie prywatnej szko\u0142y podstawowej jako szko\u0142y wyznaniowej nie jakiemukolwiek organowi szkolnemu, ale wnioskuj\u0105cym opiekunom prawnym w odniesieniu do ich prawa do nauki na podstawie art. 6 ust. 2 zdanie 1 Ustawy Zasadniczej i ich wolno\u015bci wyznania na podstawie art. 4 ust. 1 Ustawy Zasadniczej, a zatem ich (wsp\u00f3lna) religia jest decyduj\u0105ca. Za\u0142o\u017cenie szko\u0142y wyznaniowej w rozumieniu art. 7 ust. 5 GG zak\u0142ada zatem wsp\u00f3lne wyznanie opiekun\u00f3w prawnych, kt\u00f3rzy (chc\u0105) pos\u0142a\u0107 swoje dzieci do szko\u0142y, co \"charakteryzuje\" szko\u0142\u0119 i ca\u0142e jej nauczanie (zob. szczeg\u00f3\u0142owo cytowany ju\u017c wyrok Senatu r\u00f3wnie\u017c z dnia 19 lutego 1992 r. - BVerwG 6 C 5.91 -); to ostatnie wymaga jednak, aby nauczyciele - przynajmniej w przewa\u017caj\u0105cej mierze - r\u00f3wnie\u017c nale\u017celi do danego wyznania. Decyduj\u0105cy czynnik wsp\u00f3lnego wyznania opiekun\u00f3w prawnych nie wyklucza oczywi\u015bcie mo\u017cliwo\u015bci, \u017ce, jak na przyk\u0142ad w niniejszej sprawie, wsp\u00f3lnota religijna podejmuje inicjatyw\u0119 i dzia\u0142a jako organ szkolny; w takim przypadku nale\u017cy jednak upewni\u0107 si\u0119, \u017ce wniosek o za\u0142o\u017cenie prywatnej szko\u0142y podstawowej jako szko\u0142y wyznaniowej zosta\u0142 ostatecznie z\u0142o\u017cony przez zainteresowanych opiekun\u00f3w prawnych, mo\u017cna go im przypisa\u0107 i \u017ce to ostatecznie ich wsp\u00f3lne wyznanie charakteryzuje szko\u0142\u0119 i ca\u0142e jej nauczanie. Tylko wtedy, gdy mo\u017cna to potwierdzi\u0107, mo\u017cliwe jest, w drodze wyj\u0105tku, przyj\u0119cie dzieci rodzic\u00f3w, kt\u00f3rzy nale\u017c\u0105 do innego wyznania lub przynajmniej nie podzielaj\u0105 wyznania, kt\u00f3re charakteryzuje szko\u0142\u0119. <\/p>\n\n
Z ustale\u0144 faktycznych S\u0105du Apelacyjnego wynika, \u017ce planowana przez powoda szko\u0142a spe\u0142nia ten wym\u00f3g. Co prawda, mog\u0142o to budzi\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci w \u015bwietle preambu\u0142y statutu powoda w jego pierwotnej wersji; zgodnie z ni\u0105 tylko cz\u0142onkowie powoda i nauczyciele planowanej szko\u0142y musieli nale\u017ce\u0107 do wyznania reprezentowanego przez powoda, podczas gdy opiekunowie prawni i ich dzieci powinni zasadniczo swobodnie decydowa\u0107, czy mog\u0105 \"identyfikowa\u0107 si\u0119 ze \u015bwiadomie biblijnym celem (szko\u0142y)\"; powinni wiedzie\u0107 o religijnej trosce szko\u0142y, ale tak\u017ce mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce ta troska b\u0119dzie kiedykolwiek reprezentowana jedynie jako oferta. S\u0105d Apelacyjny uzna\u0142 jednak, \u017ce w\u0105tpliwo\u015bci te zosta\u0142y rozwiane przez fakt, \u017ce wszyscy opiekunowie prawni, kt\u00f3rzy pisemnie zg\u0142osili swoje dzieci do szko\u0142y planowanej przez powoda, \"jednocze\u015bnie\" z\u0142o\u017cyli wniosek w rozumieniu art. 7 ust. 5 ustawy zasadniczej o za\u0142o\u017cenie szko\u0142y publicznej jako szko\u0142y wyznaniowej, a tak\u017ce zadeklarowali \"zgod\u0119 na wyznanie i koncepcj\u0119 edukacyjn\u0105 szko\u0142y i stowarzyszenia\". W tych okoliczno\u015bciach planowana przez pow\u00f3dk\u0119 niepubliczna szko\u0142a podstawowa, w tym planowana koncepcja wychowawcza, b\u0119dzie charakteryzowa\u0142a si\u0119 wyznaniem, do kt\u00f3rego opiekunowie prawni faktycznie si\u0119 zobowi\u0105zali, zapisuj\u0105c swoje dzieci do pow\u00f3dki. <\/p>\n\n
Nie jest jednak wystarczaj\u0105ce dla roszczenia o przyj\u0119cie prywatnej szko\u0142y podstawowej zgodnie z art. 7 ust. 5 Ustawy Zasadniczej, \u017ce ma ona zosta\u0107 za\u0142o\u017cona i prowadzona jako szko\u0142a wyznaniowa w gminie, w kt\u00f3rej nie istnieje publiczna szko\u0142a podstawowa tego typu. Przepis art. 7 ust. 5 GG podlega (r\u00f3wnie\u017c) zastrze\u017ceniu art. 7 ust. 4 zd. 2 i 3 GG, kt\u00f3ry ma zastosowanie do wszystkich szk\u00f3\u0142 publicznych, zgodnie z kt\u00f3rym szko\u0142y publiczne wymagaj\u0105 zezwolenia pa\u0144stwa jako substytut szk\u00f3\u0142 publicznych i s\u0105 uprawnione do zezwolenia tylko wtedy, gdy mi\u0119dzy innymi \"w swoich celach dydaktycznych … nie s\u0105 gorsze od szk\u00f3\u0142 publicznych\". <\/p>\n\n
Zastrze\u017cenie to jest bezpo\u015bredni\u0105 konsekwencj\u0105 przepisu art. 7 ust. 1 Ustawy Zasadniczej, zgodnie z kt\u00f3rym \"ca\u0142y system szkolny podlega nadzorowi pa\u0144stwa\" na mocy konstytucji - jest to odpowiednie pa\u0144stwo zgodnie z porz\u0105dkiem kompetencji Ustawy Zasadniczej, art. 30, 70 i nast. i 83 i nast. i tym samym podlega jego odpowiedzialno\u015bci. Odpowiada to wyj\u0105tkowemu znaczeniu szko\u0142y i systemu edukacji dla spo\u0142ecze\u0144stwa, a w szczeg\u00f3lno\u015bci dla realizacji praw podstawowych przyznanych wszystkim obywatelom w r\u00f3wnym stopniu przez Ustaw\u0119 Zasadnicz\u0105, w szczeg\u00f3lno\u015bci art. 2 ust. 1 i art. 12 ust. 1 Ustawy Zasadniczej; nadz\u00f3r nad ca\u0142ym systemem szkolnym zastrze\u017cony dla pa\u0144stwa daje mu mo\u017cliwo\u015b\u0107 wype\u0142nienia tej odpowiedzialno\u015bci.<\/p>\n\n
Prawa podstawowe, kt\u00f3rych pa\u0144stwo musi przestrzega\u0107 przy sprawowaniu nadzoru nad ca\u0142ym systemem szkolnym i kt\u00f3re od samego pocz\u0105tku odpowiednio ograniczaj\u0105 jego uprawnienia regulacyjne, obejmuj\u0105 przede wszystkim \"naturalne prawo rodzic\u00f3w i spoczywaj\u0105cy na nich przede wszystkim obowi\u0105zek\" opieki i wychowania dzieci, art. 6 ust. 2 zdanie 1 GG; ponadto w tym kontek\u015bcie \"wolno\u015b\u0107 wyznania, sumienia i przekona\u0144 religijnych i filozoficznych\", art. 4 ust. 1 GG, rodzic\u00f3w i dzieci ma ogromne znaczenie. <\/p>\n\n
Konkretyzacj\u0119 tych praw rodzicielskich mo\u017cna znale\u017a\u0107 w art. 7 ust. 4 i ust. 5 GG: Zgodnie z ust. 4 prawo do zak\u0142adania szk\u00f3\u0142 publicznych jest gwarantowane co do zasady. Z prawa tego nie wynika jednak, \u017ce odpowiedzialno\u015b\u0107 pa\u0144stwa za \"ca\u0142y system szkolny\", zgodnie z art. 7 ust. 1 Ustawy Zasadniczej, zostaje zniesiona, o ile rodzice korzystaj\u0105 z tego prawa. Prawo do zak\u0142adania i utrzymywania szk\u00f3\u0142 prywatnych jest raczej przyznawane przez konstytucj\u0119 tylko w ograniczonym zakresie w sensie r\u00f3wnowa\u017cenia odpowiednich interes\u00f3w. Uzasadnia to zastrze\u017cenie, \u017ce szko\u0142y publiczne, o ile maj\u0105 by\u0107 tworzone w zast\u0119pstwie szk\u00f3\u0142 publicznych, w szczeg\u00f3lno\u015bci \"w zakresie cel\u00f3w nauczania … nie mog\u0105 by\u0107 gorsze od szk\u00f3\u0142 publicznych\". nie mog\u0105 by\u0107 gorsze od szk\u00f3\u0142 publicznych\". <\/p>\n\n
Przepis art. 7 ust. 1 w zwi\u0105zku z art. 7 ust. 4 GG z jego wyra\u017anym zastrze\u017ceniem na rzecz odpowiedzialno\u015bci pa\u0144stwa za ca\u0142y system szkolny ma r\u00f3wnie\u017c zastosowanie bez ogranicze\u0144 do szczeg\u00f3lnych okoliczno\u015bci art. 7 ust. 5 GG. Szczeg\u00f3ln\u0105 cech\u0105 tego przepisu nie jest to, \u017ce wykracza on poza lub odbiega od przepisu art. 7 ust. 4 Ustawy Zasadniczej w szczeg\u00f3lnych aspektach, do kt\u00f3rych si\u0119 odnosi w sensie rozszerzenia praw rodzicielskich; wszystkie te szczeg\u00f3lne aspekty, takie jak specjalne zainteresowania edukacyjne, a tak\u017ce szko\u0142y spo\u0142eczne, wyznaniowe i ideologiczne, s\u0105 ju\u017c obj\u0119te art. 7 ust. 4 Ustawy Zasadniczej. Wr\u0119cz przeciwnie, art. 7 ust. 5 Ustawy Zasadniczej zawiera znacz\u0105ce ograniczenie podstawowej wolno\u015bci szk\u00f3\u0142 prywatnych wynikaj\u0105cej z art. 7 ust. 4 Ustawy Zasadniczej, poniewa\u017c wy\u0142\u0105cza zak\u0142adanie i prowadzenie szk\u00f3\u0142 podstawowych, tj. podstawowego i wst\u0119pnego poziomu ca\u0142ego systemu szkolnego, z wolno\u015bci szk\u00f3\u0142 prywatnych i zastrzega je dla pa\u0144stwa; dopuszcza wyj\u0105tek od tego podstawowego zakazu prywatnych szk\u00f3\u0142 podstawowych tylko w w\u0105skich warunkach tam wymienionych. <\/p>\n\n
Jednak\u017ce z tymi wyj\u0105tkami - opr\u00f3cz aspektu szczeg\u00f3lnego interesu edukacyjnego - podstawowe prawo do wolno\u015bci wyznania, art. 4 ust. 1 GG, zajmuje znacz\u0105c\u0105 pozycj\u0119 w zwi\u0105zku z prawami rodzicielskimi chronionymi przez art. 6 ust. 2 zdanie 1 GG, o ile art. 7 ust. 5 GG przewiduje wyj\u0105tek od zasady zakazu prywatnych szk\u00f3\u0142 podstawowych wy\u0142\u0105cznie dla szk\u00f3\u0142 spo\u0142ecznych, wyznaniowych i ideologicznych na wniosek zainteresowanych rodzic\u00f3w lub opiekun\u00f3w. Tre\u015b\u0107 art. 7 ust. 5 Ustawy Zasadniczej ogranicza si\u0119 do tego wyj\u0105tku; nie ma on zatem takiego samego wp\u0142ywu na podstawow\u0105 regulacj\u0119 art. 7 ust. 4 Ustawy Zasadniczej, kt\u00f3ra ma zastosowanie do wszystkich prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych, \u017ce prywatne wyznaniowe szko\u0142y podstawowe mog\u0105 ust\u0105pi\u0107 w swoich celach nauczania szko\u0142om publicznym ze wzgl\u0119du na ich wyznanie, na przyk\u0142ad w odniesieniu do szczeg\u00f3lnej ochrony wolno\u015bci wyznania na mocy art. 4 ust. 1 Ustawy Zasadniczej. Raczej zastrze\u017cenie art. 7 ust. 4 GG ma do nich zastosowanie w taki sam spos\u00f3b, jak do wszystkich innych prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych, tak \u017ce s\u0105 one uprawnione do uzyskania zezwolenia pa\u0144stwa tylko wtedy, gdy nie pozostaj\u0105 w tyle za szko\u0142ami publicznymi w swoich celach dydaktycznych. <\/p>\n\n
W rezultacie S\u0105d Apelacyjny s\u0142usznie to potwierdzi\u0142, nawet je\u015bli jego normy prawne nie s\u0105 zgodne z obowi\u0105zuj\u0105cym prawem federalnym, art. 7 ust. 4 zdanie 3 GG, w kilku aspektach. To ostatnie odnosi si\u0119 w szczeg\u00f3lno\u015bci do jego pogl\u0105du, \u017ce cele edukacyjne pa\u0144stwowego systemu szkolnictwa nie s\u0105 tak wi\u0105\u017c\u0105cym standardem dla prywatnej szko\u0142y wyznaniowej, \u017ce odchylenia spowodowane wyznaniem religijnym, kt\u00f3re charakteryzuje ca\u0142e nauczanie, stoj\u0105 na przeszkodzie uprawnieniu do zatwierdzenia; raczej mo\u017cna odm\u00f3wi\u0107 zatwierdzenia tylko wtedy, gdy edukacja jest skierowana przeciwko podstawowym warto\u015bciom konstytucji lub fundamentom porz\u0105dku pa\u0144stwowego. <\/p>\n\n
Oceniaj\u0105c, \u017ce planowana przez pow\u00f3dk\u0119 niepubliczna szko\u0142a podstawowa spe\u0142nia wymogi art. 7 ust. 4 ustawy zasadniczej \"bez ogranicze\u0144\", S\u0105d Apelacyjny w pierwszej kolejno\u015bci dokona\u0142 rozr\u00f3\u017cnienia w ramach poj\u0119cia \"cel\u00f3w nauczania\" szk\u00f3\u0142 publicznych, kt\u00f3re nie mog\u0105 by\u0107 ni\u017csze od cel\u00f3w szk\u00f3\u0142 publicznych, na podobszary \"kwalifikacji\" do nauczania z jednej strony i \"pomocy dydaktycznej\" z drugiej. <\/p>\n\n
Nast\u0119pnie s\u0142usznie stwierdzi\u0142, \u017ce szko\u0142a publiczna nie jest (tylko) gorsza od szk\u00f3\u0142 publicznych w swoich celach nauczania w odniesieniu do cz\u0119\u015bci kwalifikacji, kt\u00f3re maj\u0105 by\u0107 nadane, je\u017celi uczniowie s\u0105 (maj\u0105 by\u0107) wspierani w taki spos\u00f3b, \u017ce ich wynikowe kwalifikacje s\u0105 r\u00f3wnowa\u017cne z kwalifikacjami nadawanymi uczniom odpowiedniej szko\u0142y publicznej.<\/p>\n\n
Jednak\u017ce taki zr\u00f3\u017cnicowany opis cel\u00f3w nauczania nie mo\u017ce ignorowa\u0107 faktu, \u017ce szczeg\u00f3lne cele edukacyjne realizowane przez szko\u0142\u0119 publiczn\u0105 mog\u0105 mie\u0107 wp\u0142yw na kwalifikacje, kt\u00f3re maj\u0105 by\u0107 przekazywane i mog\u0105 je os\u0142abia\u0107, tak \u017ce w rezultacie mog\u0105 powsta\u0107 deficyty w por\u00f3wnaniu z odpowiednimi szko\u0142ami publicznymi. Takie deficyty mog\u0105 powsta\u0107 na dwa sposoby: Z jednej strony, specjalne cele edukacyjne mog\u0105 w konsekwencji - co jest szczeg\u00f3lnie mo\u017cliwe w przypadku szk\u00f3\u0142 wyznaniowych - ograniczy\u0107 lub nawet wykluczy\u0107 nauczanie przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re nie s\u0105 zgodne z edukacj\u0105 wyznaniow\u0105, ale s\u0105 niezb\u0119dne do uzyskania \"r\u00f3wnowa\u017cnych kwalifikacji\". Taki deficyt mo\u017ce jednak powsta\u0107 r\u00f3wnie\u017c wtedy, gdy zalecany materia\u0142 nauczania jest zasadniczo oferowany w ca\u0142o\u015bci, ale - w konsekwencji okre\u015blonych cel\u00f3w edukacyjnych - deficyty lub deformacje powstaj\u0105 ju\u017c \"w drodze\" do po\u017c\u0105danych kwalifikacji, a mianowicie w wyniku sposobu, w jaki materia\u0142 nauczania jest nauczany. Mo\u017ce si\u0119 tak zdarzy\u0107 w szczeg\u00f3lno\u015bci wtedy, gdy przedmiot nie jest prezentowany w wystarczaj\u0105cym stopniu jako og\u00f3lny materia\u0142 edukacyjny, ale w skr\u00f3conej formie w \u015bwietle konfesyjnych cel\u00f3w edukacyjnych lub je\u015bli jego postrzeganie jest od samego pocz\u0105tku z g\u00f3ry zdeterminowane przez nadmiern\u0105 dominacj\u0119 specjalnych cel\u00f3w edukacyjnych przekazywanych przy tej okazji. Je\u015bli w ten spos\u00f3b bezstronny odbi\u00f3r i nieuprzedzona niezale\u017cna ocena pe\u0142nego i niezafa\u0142szowanego materia\u0142u edukacyjnego przez indywidualnego ucznia jest zablokowana lub przynajmniej znacznie utrudniona, skutkuje to deficytem w por\u00f3wnaniu ze szko\u0142ami publicznymi. Konieczne jest zatem, w ramach badania kwalifikacji, do kt\u00f3rych d\u0105\u017cy szko\u0142a publiczna - a tak\u017ce w ramach cel\u00f3w nauczania, w kt\u00f3rych nie mo\u017ce ona pozostawa\u0107 w tyle za szko\u0142ami publicznymi zgodnie z art. 7 ust. 4 zdanie 3 ustawy zasadniczej - zbadanie r\u00f3wnie\u017c jej szczeg\u00f3lnych cel\u00f3w edukacyjnych, aby sprawdzi\u0107, czy daj\u0105 one podstaw\u0119 do szczeg\u00f3lnej obawy, \u017ce w wyniku ich przestrzegania powstaj\u0105 znaczne deficyty w odniesieniu do kwalifikacji, kt\u00f3re maj\u0105 by\u0107 przekazywane. <\/p>\n\n
Takie badanie wp\u0142ywu specjalnych cel\u00f3w edukacyjnych szko\u0142y publicznej na kwalifikacje, kt\u00f3re maj\u0105 by\u0107 przekazywane, nie jest sprzeczne z wolno\u015bci\u0105 wiary i wyznania rodzic\u00f3w, uczni\u00f3w i nauczycieli (art. 4 ust. 1 GG) lub, w zwi\u0105zku z tym, prawem rodzic\u00f3w do edukacji (art. 6 ust. 2 zd. 1 GG) lub wolno\u015bci\u0105 szk\u00f3\u0142 prywatnych przyznan\u0105 przez art. 7 ust. 4 zd. 1 GG w odniesieniu do tych praw podstawowych. W szczeg\u00f3lno\u015bci nie jest prawd\u0105, jak uwa\u017ca S\u0105d Apelacyjny, \u017ce pa\u0144stwo, badaj\u0105c w ten spos\u00f3b kwalifikacje, kt\u00f3re maj\u0105 by\u0107 przekazywane przez prywatn\u0105 szko\u0142\u0119 wyznaniow\u0105 pod k\u0105tem ewentualnych brak\u00f3w, niedopuszczalnie \"bada wyznanie i poddaje je ocenie\". Raczej, jak ju\u017c wyja\u015bniono powy\u017cej, jedynym celem takiej kontroli jest zapewnienie, w procedurze wydawania zezwole\u0144 bezpo\u015brednio przewidzianej przez konstytucj\u0119 dla prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych na mocy art. 7 ust. 4 Ustawy Zasadniczej, og\u00f3lnego prymatu odpowiedzialno\u015bci pa\u0144stwa za ca\u0142y system szkolny, a w szczeg\u00f3lno\u015bci za osi\u0105gni\u0119cie cel\u00f3w nauczania dozwolonych przez pa\u0144stwo w odniesieniu do \"r\u00f3wnowa\u017cnych\" kwalifikacji, kt\u00f3re maj\u0105 by\u0107 nadawane, i jest szkodliwe dla wolno\u015bci religijnej rodzic\u00f3w, uczni\u00f3w i nauczycieli. <\/p>\n\n
Pozwany argumentowa\u0142, \u017ce kilka pojedynczych stwierdze\u0144 koncepcji pedagogicznej powoda, a tak\u017ce tendencja w\u0142a\u015bciwa dla niej jako ca\u0142o\u015bci, sprawiaj\u0105 wra\u017cenie, \u017ce przynajmniej w poszczeg\u00f3lnych przedmiotach przedmiot nauczania ma by\u0107 oceniany tylko w spos\u00f3b niepe\u0142ny lub przynajmniej z g\u00f3ry okre\u015blony i nauczany wy\u0142\u0105cznie z konfesyjnego punktu widzenia powoda. Taka ocena koncepcji pedagogicznej powoda nie mo\u017ce by\u0107 odrzucona z r\u0119ki, zw\u0142aszcza w zakresie, w jakim stwierdza on, \u017ce Biblia jest decyduj\u0105cym autorytetem we wszystkich kwestiach i we wszystkich obszarach nauczania standardem krytycznego badania dominuj\u0105cych i historycznych teorii i ideologii (nr 3.5). Jednak te i inne podobne stwierdzenia w koncepcji pedagogicznej (por. nr 4.1 w szczeg\u00f3lno\u015bci dla lekcji j\u0119zyka niemieckiego) same w sobie nie uzasadniaj\u0105 za\u0142o\u017cenia, \u017ce nauczanie kszta\u0142cenia og\u00f3lnego w tej szkole jest od samego pocz\u0105tku skr\u00f3cone. To, czy uzasadnione s\u0105 konkretne obawy, \u017ce w wyniku powi\u0105za\u0144 wyznaniowych powstaj\u0105 znaczne deficyty w zakresie przekazywanych kwalifikacji, nie nale\u017cy ocenia\u0107 wy\u0142\u0105cznie w odniesieniu do abstrakcyjnych specyfikacji koncepcji pedagogicznej, ale w zwi\u0105zku z programami nauczania poszczeg\u00f3lnych przedmiot\u00f3w. Wynika to z faktu, \u017ce okre\u015blone tam og\u00f3lne i szczeg\u00f3\u0142owe cele nauczania, tre\u015bci nauczania, metody i materia\u0142y pozwalaj\u0105 jedynie na wyci\u0105gni\u0119cie wystarczaj\u0105cych wniosk\u00f3w co do tego, czy podstawowe wi\u0119zi religijne szko\u0142y prowadz\u0105 do tego, \u017ce przekazywana przez ni\u0105 wiedza przedmiotowa i wykszta\u0142cenie og\u00f3lne nie odpowiadaj\u0105 standardom szk\u00f3\u0142 publicznych. <\/p>\n\n
Tymczasem, jak wynika z ustale\u0144 S\u0105du Apelacyjnego i niekwestionowanych w tym zakresie fakt\u00f3w, brak jest konkretnych obaw tego rodzaju. W zwi\u0105zku z tym szko\u0142a planowana przez powoda d\u0105\u017cy do osi\u0105gni\u0119cia poziomu intelektualnego co najmniej r\u00f3wnego poziomowi szk\u00f3\u0142 pa\u0144stwowych. Uczniowie s\u0105 \"nauczani o aktualnym stanie wiedzy\". Potwierdza to w szczeg\u00f3lno\u015bci fakt, \u017ce pozwany wyra\u017anie i bezwarunkowo oceni\u0142 programy nauczania i plany lekcji przedstawione przez powoda - cho\u0107 po kilku poprawkach - jako wystarczaj\u0105ce, a wyspecjalizowany organ pozwanego zatwierdzi\u0142 zezwolenie na prywatn\u0105 szko\u0142\u0119 podstawow\u0105 planowan\u0105 przez powoda w zwi\u0105zku z tym. Podczas ustnego przes\u0142uchania przed Senatem pozwana potwierdzi\u0142a, \u017ce dopuszczalno\u015b\u0107 planowanej przez pow\u00f3dk\u0119 szko\u0142y nie budzi\u0142a w\u0105tpliwo\u015bci pod wzgl\u0119dem wymaga\u0144 technicznych i edukacyjnych. Programy nauczania znajduj\u0105ce si\u0119 w aktach, do kt\u00f3rych odwo\u0142a\u0142 si\u0119 S\u0105d Apelacyjny, nie daj\u0105 Senatowi podstaw do odst\u0105pienia od tej oceny. <\/p>\n\n
S\u0105d Apelacyjny s\u0142usznie zaprzeczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce specjalne cele edukacyjne realizowane przez powoda by\u0142y w jakimkolwiek przypadku gorsze od cel\u00f3w szk\u00f3\u0142 publicznych w odniesieniu do wymog\u00f3w, jakie prawo federalne powinno stawia\u0107 celom edukacyjnym - jako dalszemu podobszarowi cel\u00f3w dydaktycznych w rozumieniu art. 7 ust. 4 zd. 3 GG. <\/p>\n\n
S\u0105d Apelacyjny b\u0142\u0119dnie oceni\u0142 jednak r\u00f3wnie\u017c wymogi art. 7 ust. 4 zd. 3 GG w odniesieniu do cel\u00f3w nauczania prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych, w tym szk\u00f3\u0142 wyznaniowych w rozumieniu art. 7 ust. 5 GG, a tym samym naruszy\u0142 prawo federalne, uznaj\u0105c, \u017ce pozwana nie by\u0142a uprawniona do uczynienia \"koncepcji edukacyjnych i szkoleniowych\" okre\u015blonych w \u00a7 2 jej prawa szkolnego wi\u0105\u017c\u0105cym standardem dla w\u0142adz szkolnych prywatnej szko\u0142y alternatywnej. W odniesieniu do podobszaru koncepcji edukacyjnych (kt\u00f3re S\u0105d Apelacyjny inaczej okre\u015bli\u0142 jako kwalifikacje, kt\u00f3re nale\u017cy przekaza\u0107), nie zastosowa\u0142 jednak tego nieprawid\u0142owego standardu, ale - jak ju\u017c om\u00f3wiono powy\u017cej - wymaga\u0142 od prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych nadania kwalifikacji r\u00f3wnowa\u017cnych kwalifikacjom szk\u00f3\u0142 publicznych. W przeciwie\u0144stwie do tego, pa\u0144stwo powinno mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 okre\u015blania cel\u00f3w edukacyjnych dla prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych jedynie w bardzo ograniczonym zakresie. Powinno ono by\u0107 uprawnione do odmowy zatwierdzenia wniosku o za\u0142o\u017cenie prywatnej szko\u0142y podstawowej tylko wtedy, gdy \"cele nauczania\" realizowane przez szko\u0142\u0119 (odnosi si\u0119 to przede wszystkim do \"cel\u00f3w edukacyjnych\") naruszaj\u0105 podstawowe warto\u015bci okre\u015blone w konstytucji lub s\u0105 skierowane przeciwko podstawom porz\u0105dku pa\u0144stwowego zgodnie z postanowieniami art. 20 ust. 1 i 28 ust. 1 GG. <\/p>\n\n
Przyjmuj\u0105c ten pogl\u0105d, S\u0105d Apelacyjny b\u0142\u0119dnie zinterpretowa\u0142 tre\u015b\u0107 og\u00f3lnego przepisu art. 7 ust. 1, 4 i 5 Ustawy Zasadniczej. Wprawdzie sam musi przyzna\u0107, \u017ce uprawnienie pa\u0144stwa do okre\u015blania minimalnych wymaga\u0144 r\u00f3wnie\u017c dla prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych nieuchronnie wynika z art. 7 ust. 1 Ustawy Zasadniczej, zgodnie z kt\u00f3rym ca\u0142y system szkolny podlega nadzorowi pa\u0144stwa. Nie mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c pomin\u0105\u0107 faktu, \u017ce tre\u015b\u0107 poj\u0119cia \"cele nauczania\" w art. 7 ust. 4 zd. 3 GG nie ogranicza si\u0119 do kwalifikacji, kt\u00f3re maj\u0105 by\u0107 nadane, ale obejmuje r\u00f3wnie\u017c cele edukacyjne; w zwi\u0105zku z tym Federalny Trybuna\u0142 Konstytucyjny - niezale\u017cnie od cel\u00f3w edukacyjnych chronionych przez art. 6 ust. 2 zd. 1 Ustawy Zasadniczej - uzna\u0142, \u017ce \"cele nauczania nie mog\u0105 by\u0107 ograniczone do cel\u00f3w edukacyjnych\". 2 zd. 1 Ustawy Zasadniczej - Federalny Trybuna\u0142 Konstytucyjny wywi\u00f3d\u0142 z art. 7 ust. 1 Ustawy Zasadniczej zadanie edukacyjne pa\u0144stwa, kt\u00f3re jest r\u00f3wnowa\u017cne z rodzicielskim prawem do edukacji, a Federalny S\u0105d Administracyjny r\u00f3wnie\u017c zalicza cele edukacyjne do cel\u00f3w nauczania w rozumieniu art. 7 ust. 4 zd. 3 Ustawy Zasadniczej. Niezale\u017cnie od tego S\u0105d Apelacyjny odmawia pozwanemu uprawnienia do uczynienia cel\u00f3w edukacyjnych okre\u015blonych w jego prawie szkolnym dla szk\u00f3\u0142 publicznych wi\u0105\u017c\u0105cym standardem dla w\u0142adz szkolnych prywatnej szko\u0142y alternatywnej. <\/p>\n\n
Kiedy S\u0105d Apelacyjny uzasadnia swoj\u0105 opini\u0119 w szczeg\u00f3lno\u015bci w odniesieniu do szko\u0142y wyznaniowej planowanej przez powoda, stwierdzaj\u0105c, \u017ce \"kwestia, czy edukacja ukierunkowana na wyznanie religijne zajmuje drugie miejsce w stosunku do bezwyznaniowego celu nauczania szk\u00f3\u0142 pa\u0144stwowych, dotyczy wolno\u015bci szk\u00f3\u0142 prywatnych w jej zasadniczej tre\u015bci\", jest to wyra\u017anie oparte na obawie, \u017ce pa\u0144stwo, reguluj\u0105c wi\u0105\u017c\u0105ce cele edukacyjne zbyt szeroko, nawet dla prywatnych szk\u00f3\u0142 wyznaniowych, mo\u017ce ograniczy\u0107 ich wolno\u015b\u0107 dla w\u0142asnych, szczeg\u00f3lnie wyznaniowych cel\u00f3w edukacyjnych, co jest gwarantowane przez wolno\u015b\u0107 szk\u00f3\u0142 prywatnych w art. 7 ust. 4 zd. 1 Ustawy Zasadniczej (Grundgesetz - GG) dla ich w\u0142asnych, szczeg\u00f3lnie wyznaniowych cel\u00f3w edukacyjnych. 7 ust. 4 zd. 1 Ustawy Zasadniczej (Grundgesetz - GG) dla ich w\u0142asnych, specyficznie wyznaniowych cel\u00f3w edukacyjnych. Obawy te by\u0142yby uzasadnione, gdyby pa\u0144stwo by\u0142o upowa\u017cnione na mocy przepisu art. 7 ust. 4 zd. 3 GG do okre\u015blenia konkretnych cel\u00f3w edukacyjnych dla prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych, w tym szk\u00f3\u0142 wyznaniowych, w ramach \"cel\u00f3w nauczania\", a tym samym do jednoczesnego zakazania innych cel\u00f3w edukacyjnych. Tak jednak nie jest (zob. np. wypowiedzi Federalnego Trybuna\u0142u Konstytucyjnego w BVerfGE 27, 195, 200 i nast.), a pozwana nie uczyni\u0142a tego w swojej ustawie o szko\u0142ach prywatnych, wyra\u017anie przyjmuj\u0105c cele edukacyjne z \u00a7 2 ust. 1 i 2 SchulG przewidziane dla szk\u00f3\u0142 publicznych. W szczeg\u00f3lno\u015bci nie wprowadzi\u0142a \u017cadnych istotnych postanowie\u0144, kt\u00f3re - takie jak obowi\u0105zek neutralno\u015bci religijnej i ideologicznej - mog\u0142yby stan\u0105\u0107 na przeszkodzie nauczaniu wyznaniowemu. Raczej ograniczy\u0142 si\u0119 do nazwania tych wymaga\u0144 i uznania ich za wi\u0105\u017c\u0105ce zar\u00f3wno dla szk\u00f3\u0142 publicznych, jak i prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych, kt\u00f3re mo\u017ce uzna\u0107 za konieczne - takich jak wym\u00f3g tolerancji, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c wymaga om\u00f3wienia - w celu zapewnienia - pozytywnie - de? ludzki obraz Ustawy Zasadniczej (por. BVerfGE 4, 7, 15 f.; 32, 98, 108; 41, 29, 50). Nale\u017cy to szczeg\u00f3\u0142owo wyja\u015bni\u0107: <\/p>\n\n
Nie ma potrzeby dalszego wyja\u015bniania, \u017ce wymogi, kt\u00f3re maj\u0105 konstytucyjne zastosowanie do wszystkich dzia\u0142a\u0144 w\u0142adzy wykonawczej i dlatego musz\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c przestrzegane przez pa\u0144stwo i gminy jako podmioty prowadz\u0105ce szko\u0142y publiczne, s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 minimalnego standardu cel\u00f3w nauczania w rozumieniu art. 7 ust. 4 zdanie 3 GG, a w szczeg\u00f3lno\u015bci cel\u00f3w edukacyjnych wszystkich szk\u00f3\u0142 publicznych. Poniewa\u017c pa\u0144stwo jest odpowiedzialne za ca\u0142y system szkolnictwa, w tym szko\u0142y publiczne, zgodnie z art. 7 ust. 1 Ustawy Zasadniczej, a zatem nauczanie prowadzone w prywatnych szko\u0142ach alternatywnych jest ostatecznie r\u00f3wnie\u017c przypisywane pa\u0144stwu, minimalny standard cel\u00f3w edukacyjnych wymagany bezpo\u015brednio przez konstytucj\u0119 ma zastosowanie r\u00f3wnie\u017c do prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych. W szczeg\u00f3lno\u015bci s\u0105 to - pozytywnie - wym\u00f3g poszanowania godno\u015bci ka\u017cdego cz\u0142owieka, art. 1 ust. 1 GG, i w zwi\u0105zku z tym (\"Nar\u00f3d niemiecki uznaje zatem nienaruszalne i niezbywalne prawa cz\u0142owieka …\", art. 1 ust. 2 GG) prawa podstawowe z art. 2 i nast. GG, w szczeg\u00f3lno\u015bci prawo do swobodnego rozwoju osobowo\u015bci, art. 2 ust. 1 GG, oraz r\u00f3wno\u015b\u0107 wszystkich ludzi wobec prawa, art. 3 ust. 1 GG, i wreszcie konstytucyjne zasady demokratycznego i socjalnego pa\u0144stwa konstytucyjnego wymienione w art. 20 GG. Jest to ostatecznie r\u00f3wnie\u017c pogl\u0105d S\u0105du Apelacyjnego, kt\u00f3ry jednak definiuje ten minimalny standard pa\u0144stwowych cel\u00f3w edukacyjnych, kt\u00f3re s\u0105 wi\u0105\u017c\u0105ce r\u00f3wnie\u017c dla prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych, - negatywnie - jako barier\u0119 dla wolno\u015bci szko\u0142y prywatnej, kt\u00f3ra nie mo\u017ce by\u0107 kwestionowana przez szko\u0142\u0119 publiczn\u0105. <\/p>\n\n
Wbrew opinii S\u0105du Apelacyjnego, pa\u0144stwo - zgodnie z kompetencjami Ustawy Zasadniczej danego kraju zwi\u0105zkowego - nie musi ogranicza\u0107 si\u0119 do tego minimalnego standardu przy standaryzacji cel\u00f3w edukacyjnych w ramach \"cel\u00f3w nauczania\" w rozumieniu art. 7 ust. 4 zd. 3 GG, za kt\u00f3rym prywatne szko\u0142y alternatywne nie mog\u0105 si\u0119 mie\u015bci\u0107, ale mo\u017ce go przekroczy\u0107. Niniejsza sprawa nie daje podstaw do kompleksowej i szczeg\u00f3\u0142owej dyskusji na temat tego, gdzie nale\u017cy wyznaczy\u0107 granic\u0119 w tym zakresie, aby zapewni\u0107 szko\u0142om publicznym, kt\u00f3re s\u0105 konstytucyjnie upowa\u017cnione i chronione przez art. 7 ust. 4 zd. 1 GG, a zw\u0142aszcza szko\u0142om wyznaniowym, kt\u00f3re s\u0105 szczeg\u00f3lnie podkre\u015blone w art. 7 ust. 5 GG, wystarczaj\u0105c\u0105 swobod\u0119 realizacji w\u0142asnych uzasadnionych pomys\u0142\u00f3w edukacyjnych. W tym przypadku wystarczaj\u0105ce s\u0105 raczej nast\u0119puj\u0105ce (cz\u0119\u015bciowe) rozgraniczenia: <\/p>\n\n
Niebezpiecze\u0144stwo zak\u0142adane przez S\u0105d Apelacyjny, \u017ce badanie cel\u00f3w edukacyjnych powoda, w szczeg\u00f3lno\u015bci w celu ustalenia, czy nie odbiegaj\u0105 one od cel\u00f3w edukacyjnych okre\u015blonych przez pozwanego, mo\u017ce prowadzi\u0107 do niedopuszczalnego badania i oceny jego przekona\u0144 religijnych, nie istnieje. Pa\u0144stwo jest zobowi\u0105zane do zachowania \u015bcis\u0142ej neutralno\u015bci religijnej i ideologicznej, w szczeg\u00f3lno\u015bci na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy zasadniczej, a zatem nie mo\u017ce ani - pozytywnie - okre\u015bla\u0107 w\u0142asnych odpowiednich tre\u015bci jako cel\u00f3w edukacyjnych, ani - negatywnie - ocenia\u0107 niekt\u00f3rych wyzna\u0144 jako takich, ani nawet narzuca\u0107 im niegodnej oceny. To ostatnie nie wyklucza jednak mo\u017cliwo\u015bci, \u017ce - jak wyja\u015bniono powy\u017cej - w odniesieniu do swojej odpowiedzialno\u015bci za ca\u0142y system szkolny, a w szczeg\u00f3lno\u015bci za zgodno\u015b\u0107 z celami nauczania, kt\u00f3re w spos\u00f3b dopuszczalny znormalizowa\u0142 - bior\u0105c pod uwag\u0119, mi\u0119dzy innymi, podstawowe prawo do wolno\u015bci religii i przekona\u0144, art. 4 ust. 1 ustawy zasadniczej - bada cele nauczania prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych w rozumieniu art. 7 ust. 4 zdanie 3 ustawy zasadniczej, aby ustali\u0107, czy s\u0105 one gorsze od cel\u00f3w szk\u00f3\u0142 publicznych. W tym kontek\u015bcie prywatne szko\u0142y alternatywne mog\u0105 swobodnie realizowa\u0107 inne cele edukacyjne opr\u00f3cz cel\u00f3w nauczania okre\u015blonych przez pa\u0144stwo, w tym cele edukacyjne, kt\u00f3re w \u017cadnym wypadku nie s\u0105 sprzeczne z celami pa\u0144stwowymi, zw\u0142aszcza \u017ce pa\u0144stwowe cele edukacyjne zazwyczaj pozostawiaj\u0105 miejsce na wype\u0142nienie tre\u015bci konkretnych lekcji. W tym zakresie nie ma jednak potrzeby dalszego rozwodzenia si\u0119; z jednej strony pozwany w \u017caden spos\u00f3b nie odmawia powodowi prawa do realizacji w\u0142asnych cel\u00f3w edukacyjnych, kt\u00f3re s\u0105 uzale\u017cnione od jego wyznania; z drugiej strony - jak zostanie wyja\u015bnione poni\u017cej - nale\u017cy oczekiwa\u0107, \u017ce szko\u0142a planowana przez powoda b\u0119dzie przestrzega\u0107 cel\u00f3w edukacyjnych ujednoliconych przez pozwanego (r\u00f3wnie\u017c) dla prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych, bez przeszk\u00f3d w realizacji w\u0142asnych cel\u00f3w edukacyjnych, kt\u00f3re s\u0105 uzale\u017cnione od jego wyznania. <\/p>\n\n
Nie ma \u017cadnych konstytucyjnych zastrze\u017ce\u0144 co do faktu, \u017ce pozwana wyra\u017anie zadeklarowa\u0142a cele edukacyjne, kt\u00f3re pocz\u0105tkowo by\u0142y okre\u015blone tylko dla jej szk\u00f3\u0142 publicznych, jako wi\u0105\u017c\u0105ce dla prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych poprzez odpowiedni\u0105 zmian\u0119 ustawy o szko\u0142ach prywatnych w grudniu 1990 r. Kraje zwi\u0105zkowe odpowiedzialne za prawo szkolne nie s\u0105 pozbawione mo\u017cliwo\u015bci wykraczania poza minimalne wymogi ju\u017c bezpo\u015brednio wymagane przez konstytucj\u0119 przy okre\u015blaniu cel\u00f3w nauczania, o kt\u00f3rych mowa w art. 7 ust. 4 zd. 3 Ustawy Zasadniczej, a w szczeg\u00f3lno\u015bci cel\u00f3w edukacyjnych dla prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych, o ile szko\u0142y publiczne upowa\u017cnione i wspierane przez konstytucj\u0119 na mocy art. 7 ust. 4 zd. 1 Ustawy Zasadniczej, w szczeg\u00f3lno\u015bci szko\u0142y wyznaniowe, zachowuj\u0105 wystarczaj\u0105c\u0105 swobod\u0119 w realizacji w\u0142asnych uzasadnionych cel\u00f3w edukacyjnych. Tak jest w przypadku cel\u00f3w edukacyjnych okre\u015blonych w \u00a7 7 ust. 1 nr 1 ustawy o szko\u0142ach prywatnych pozwanego w wersji z dnia 21 lipca 1989 r. (HmbGVBl. s. 160) i 3. ustawy nowelizuj\u0105cej z dnia 4 grudnia 1990 r. (HmbGVBl. s. 245) w zwi\u0105zku z \u00a7 2 ust. 1 i 2 ustawy o szko\u0142ach w Hamburgu z dnia 17 pa\u017adziernika 1977 r. (HmbGVBl. s. 297) w wersji ustawy nowelizuj\u0105cej z dnia 18 czerwca 1985 r. (HmbGVBl. s. 143). <\/p>\n\n
S\u0105d Apelacyjny nie by\u0142 jeszcze w stanie uwzgl\u0119dni\u0107 tej nowelizacji ustawy o szko\u0142ach prywatnych pozwanego z grudnia 1990 r. jako takiej w swoim wyroku z dnia 26 listopada 1990 r., nawet je\u015bli zajmowa\u0142 si\u0119 ju\u017c merytorycznymi wymogami \u00a7 2 ustawy szkolnej, kt\u00f3ra - bezpo\u015brednio - pocz\u0105tkowo mia\u0142a zastosowanie tylko do szk\u00f3\u0142 publicznych pozwanego. W takim przypadku s\u0105d apelacyjny jest uprawniony i wezwany do bezpo\u015bredniego (po raz pierwszy) zastosowania przepisu prawa krajowego, interpretuj\u0105c go zgodnie z konstytucj\u0105 federaln\u0105 (por. BVerwG, wyrok z dnia 20 lutego 1990 r. - BVerwG 1 C 30.86 - NJW 1990, 2768). Okazuje si\u0119, \u017ce nie ma zastrze\u017ce\u0144 do cel\u00f3w edukacyjnych \u00a7 2 ust. 1 i 2 SchulG, kt\u00f3re s\u0105 obecnie wyra\u017anie przewidziane r\u00f3wnie\u017c dla prywatnych szk\u00f3\u0142 alternatywnych, poniewa\u017c zasadniczo konkretyzuj\u0105 one jedynie te wymagania, kt\u00f3re ju\u017c wynikaj\u0105 z samej konstytucji. W szczeg\u00f3lno\u015bci nie ma powodu, aby obawia\u0107 si\u0119, \u017ce prywatne szko\u0142y alternatywne nie b\u0119d\u0105 mia\u0142y wystarczaj\u0105cej swobody w realizacji w\u0142asnych cel\u00f3w edukacyjnych. W odniesieniu do prywatnych szk\u00f3\u0142 wyznaniowych nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce nie ma na przyk\u0142ad wymogu tre\u015bci wyznaniowych, kt\u00f3re mog\u0142yby w spos\u00f3b niedopuszczalny konkurowa\u0107 z tre\u015bciami reprezentowanymi przez dane wyznanie; i odwrotnie, nie ma r\u00f3wnie\u017c obowi\u0105zku neutralno\u015bci religijnej i ideologicznej, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by stan\u0105\u0107 na drodze nauczania wyznaniowego. Te cele edukacyjne s\u0105 raczej zasadniczo ograniczone do zapewnienia uczniom wskaz\u00f3wek, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0105 im decydowanie o w\u0142asnym \u017cyciu zgodnie z koncepcj\u0105 cz\u0142owiecze\u0144stwa zawart\u0105 w Ustawie Zasadniczej, bez lekcewa\u017cenia ich zwi\u0105zku ze spo\u0142eczno\u015bci\u0105 i wi\u0119zi wsp\u00f3lnotowej (por. BVerfGE 4, 7, 15 f.; 32, 98, 108; 41, 29, 50). Ta indywidualna decyzja ucznia mo\u017ce z pewno\u015bci\u0105 wi\u0105za\u0107 si\u0119 na przyk\u0142ad z przywi\u0105zaniem do warto\u015bci i tre\u015bci wyznania; w tym wzgl\u0119dzie prywatna szko\u0142a alternatywna musi jedynie oferowa\u0107 warunki do podj\u0119cia tej decyzji jako indywidualnej decyzji wolnej od ogranicze\u0144. <\/p>\n\n
W obecnym kontek\u015bcie szczeg\u00f3lnie istotne s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce cele edukacyjne: zgodnie z \u00a7 2 ust. 1 SchulG szko\u0142a powinna pomaga\u0107 uczniom w rozwijaniu ich zdolno\u015bci i sk\u0142onno\u015bci, w samodzielnym my\u015bleniu, ocenianiu i dzia\u0142aniu oraz w prowadzeniu \u017cycia na w\u0142asn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107, a jednocze\u015bnie w zaanga\u017cowaniu na rzecz pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa; punkty 1, 4 i 7 \u00a7 2 ust. 2 SchulG, zgodnie z kt\u00f3rymi uczniom nale\u017cy pomaga\u0107 w samodzielnym orientowaniu si\u0119, ale tak\u017ce w zaanga\u017cowaniu na rzecz warto\u015bci, co w szczeg\u00f3lno\u015bci mo\u017ce oznacza\u0107 r\u00f3wnie\u017c zaanga\u017cowanie konfesyjne; ponadto uczniowie maj\u0105 by\u0107 przygotowani do przyj\u0119cia postawy politycznej, ale tak\u017ce do zaanga\u017cowania na rzecz spo\u0142ecze\u0144stwa. 2 SchulG, zgodnie z kt\u00f3rym uczniowie maj\u0105 otrzyma\u0107 pomoc w samodzielnym orientowaniu si\u0119, ale tak\u017ce w zaanga\u017cowaniu si\u0119 w warto\u015bci, co w szczeg\u00f3lno\u015bci mo\u017ce oznacza\u0107 r\u00f3wnie\u017c zaanga\u017cowanie konfesyjne; ponadto maj\u0105 by\u0107 przygotowani do przyj\u0119cia odpowiedzialno\u015bci politycznej i spo\u0142ecznej oraz do uczestniczenia w kszta\u0142towaniu spo\u0142ecze\u0144stwa w sensie wolnego demokratycznego porz\u0105dku podstawowego; wreszcie maj\u0105 mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwijania i potwierdzania swoich indywidualnych umiej\u0119tno\u015bci postrzegania i os\u0105dzania w spo\u0142ecze\u0144stwie informacyjnym charakteryzuj\u0105cym si\u0119 nowymi mediami i technologiami komunikacyjnymi. Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105cy jest tutaj \u00a7 2 ust. 2 SchulG nr 5, zgodnie z kt\u00f3rym uczniowie powinni by\u0107 wspierani w organizowaniu relacji z innymi lud\u017ami zgodnie z zasadami sprawiedliwo\u015bci, solidarno\u015bci i tolerancji. <\/p>\n\n
Wbrew stanowisku pozwanego, zgodnie z ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez S\u0105d Apelacyjny w zakresie cel\u00f3w edukacyjnych realizowanych przez powoda, wynikaj\u0105cych z przedstawionej przez niego koncepcji pedagogicznej, nie ma podstaw do obaw, \u017ce nie spe\u0142niaj\u0105 one wymog\u00f3w okre\u015blonych w \u00a7 2 ust. 1 i 2 SchulG. Prawd\u0105 jest, \u017ce poszczeg\u00f3lne punkty wymienione powy\u017cej w zwi\u0105zku z dyskusj\u0105 na temat kwalifikacji, kt\u00f3re maj\u0105 by\u0107 przekazane, na pierwszy rzut oka sprawiaj\u0105 wra\u017cenie, \u017ce celem jest zwi\u0105zanie uczni\u00f3w z okre\u015blonym wyznaniem i odpowiednia ocena dzie\u0142 literackich, na przyk\u0142ad na etapie, gdy indywidualny ucze\u0144 nie jest jeszcze w stanie sformu\u0142owa\u0107 w\u0142asnego os\u0105du z powodu braku wystarczaj\u0105co kompletnych i neutralnych informacji, a w konsekwencji ryzykuje, \u017ce b\u0119dzie mniej lub bardziej \u015blepo zwi\u0105zany z wyznaniem powoda. To samo odnosi si\u0119 na przyk\u0142ad do wspomnianego w punkcie 2.2 celu radosnego poddania si\u0119 duchowi i woli Boga \"przy jednoczesnym wyrzeczeniu si\u0119 autonomii i wiary w siebie\", a tak\u017ce do zmniejszenia podatno\u015bci \"na iluzj\u0119 spe\u0142nienia \u017cyciowego poprzez samorealizacj\u0119\", o kt\u00f3rej mowa w punkcie 3.4. Istniej\u0105 jednak inne stwierdzenia tej samej koncepcji pedagogicznej, kt\u00f3re - zw\u0142aszcza w zwi\u0105zku z przedstawionymi programami nauczania i planami lekcji - sugeruj\u0105, \u017ce pow\u00f3d i jego szko\u0142a jako ca\u0142o\u015b\u0107 b\u0119d\u0105 d\u0105\u017cy\u0107 do stworzenia otwartej atmosfery. Na przyk\u0142ad, chce on, aby zobowi\u0105zanie, za kt\u00f3rym opowiada si\u0119 wobec rodzic\u00f3w i uczni\u00f3w, by\u0142o rozumiane przede wszystkim jako oferta, kt\u00f3ra obejmuje mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce oferta ta nie zostanie przyj\u0119ta bez \"wykluczenia\" danego ucznia. Ponadto wielokrotnie podkre\u015blany jest cel otwartej debaty i bezstronnych bada\u0144 (por. np. nr 2.6). Je\u015bli chodzi o przyznanie si\u0119 do winy zalecane przez powoda, powinno ono zosta\u0107 zaproponowane uczniom \"stanowczo\", ale bez \"nadmiernej presji\". <\/p>\n\n
Powy\u017csze cele edukacyjne pow\u00f3dki nie wykluczaj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci, \u017ce realizuje ona r\u00f3wnie\u017c w spos\u00f3b wystarczaj\u0105cy - zgodnie z wymogami art. 7 ust. 4 zd. 3 ustawy zasadniczej - ww. cele edukacyjne przewidziane przez pozwan\u0105 w \u00a7 7 ust. 1 pkt 1 jej ustawy o szko\u0142ach niepublicznych w brzmieniu z grudnia 1990 r. w zw. z \u00a7 2 ust. 1 i 2 ustawy szkolnej, r\u00f3wnie\u017c dla niepublicznych szk\u00f3\u0142 alternatywnych. W tym kontek\u015bcie nale\u017cy wyja\u015bni\u0107, \u017ce wym\u00f3g zawarty w art. 7 ust. 4 zd. 3 GG, zgodnie z kt\u00f3rym prywatne szko\u0142y alternatywne \"nie mog\u0105 pozostawa\u0107 w tyle za szko\u0142ami publicznymi\" pod wzgl\u0119dem cel\u00f3w edukacyjnych, chocia\u017c jest og\u00f3lnie - w uproszczeniu - okre\u015blany jako wym\u00f3g \"r\u00f3wnowa\u017cno\u015bci\" cel\u00f3w edukacyjnych, nie wymaga pozytywnego dowodu r\u00f3wnowa\u017cno\u015bci. Wym\u00f3g art. 7 ust. 4 zd. 3 GG jest raczej spe\u0142niony ju\u017c przez fakt, \u017ce - na podstawie konkretnej i szczeg\u00f3\u0142owej analizy cel\u00f3w nauczania realizowanych przez prywatn\u0105 szko\u0142\u0119 alternatywn\u0105 - mo\u017cliwe jest dokonanie weryfikowalnej prognozy, \u017ce - przypuszczalnie - przynajmniej nie b\u0119dzie ona pozostawa\u0107 w tyle za celami nauczania szk\u00f3\u0142 publicznych; same w\u0105tpliwo\u015bci nie s\u0105 w tym wzgl\u0119dzie wystarczaj\u0105ce do podwa\u017cenia konkretnie uzasadnionej prognozy. Jest to r\u00f3wnie\u017c pogl\u0105d Federalnego Trybuna\u0142u Konstytucyjnego, kt\u00f3ry stwierdza, \u017ce chocia\u017c zezwolenie na prywatn\u0105 szko\u0142\u0119 alternatywn\u0105 obejmuje oczekiwanie, \u017ce zapewni ona kszta\u0142cenie i szkolenie, kt\u00f3re nie b\u0119dzie gorsze od tego zapewnianego przez szko\u0142\u0119 publiczn\u0105, mi\u0119dzy innymi ze wzgl\u0119du na jej cele edukacyjne, to to, czy oczekiwanie to zostanie ostatecznie spe\u0142nione, zale\u017cy w mniejszym stopniu od planowania i cel\u00f3w szko\u0142y ni\u017c od jej praktycznych wynik\u00f3w, kt\u00f3re zasadniczo mo\u017cna oceni\u0107 dopiero po pewnym czasie (BVerfGE 27, 195, 204). Ponadto S\u0105d Apelacyjny trafnie wskaza\u0142 w tym kontek\u015bcie, \u017ce szko\u0142a planowana przez powoda jako prywatna szko\u0142a alternatywna b\u0119dzie podlega\u0142a nadzorowi szko\u0142y pa\u0144stwowej, niezale\u017cnie od jej charakteru jako prywatnej szko\u0142y wyznaniowej. Pozwany b\u0119dzie mia\u0142 zatem mo\u017cliwo\u015b\u0107 zidentyfikowania wszelkich niepo\u017c\u0105danych zjawisk, kt\u00f3rych obecnie nie mo\u017cna konkretnie przewidzie\u0107, ale te\u017c nie mo\u017cna ich wykluczy\u0107, a kt\u00f3re powinny pojawi\u0107 si\u0119 po rozpocz\u0119ciu nauczania, i interweniowania za pomoc\u0105 \u015brodk\u00f3w nadzoru szkolnego. <\/p>\n\n
Zgodnie z tym standardem, na podstawie ustale\u0144 faktycznych poczynionych przez S\u0105d Apelacyjny mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce planowana przez powoda szko\u0142a nie b\u0119dzie gorsza od odpowiadaj\u0105cych jej szk\u00f3\u0142 publicznych, nawet w zakresie cel\u00f3w kszta\u0142cenia dopuszczalnych przez pozwanego w rozumieniu art. 7 ust. 4 zd. 3 ustawy zasadniczej. W tej prognozie nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 na korzy\u015b\u0107 powoda, \u017ce zgodnie z ustaleniami faktycznymi S\u0105du Apelacyjnego zar\u00f3wno przedstawione przez niego programy nauczania, kt\u00f3re w du\u017cej mierze odpowiadaj\u0105 pa\u0144stwowym programom nauczania pozwanego, jak i szkolenie wybranych przez niego nauczycieli, kt\u00f3rzy musz\u0105 spe\u0142nia\u0107 te same wymagania, co nauczyciele pa\u0144stwowi, wskazuj\u0105, \u017ce nauczanie planowanej przez powoda szko\u0142y - poza jej specjalnymi, wyznaniowymi celami edukacyjnymi - b\u0119dzie pocz\u0105tkowo w jak najwi\u0119kszym stopniu odpowiada\u0107 nauczaniu w szko\u0142ach publicznych, a tym samym nieuchronnie uwzgl\u0119dnia\u0107 r\u00f3wnie\u017c pa\u0144stwowe cele edukacyjne. W tym zakresie, zgodnie z ustaleniami faktycznymi S\u0105du Apelacyjnego dotycz\u0105cymi koncepcji edukacyjnej powoda, nie ma r\u00f3wnie\u017c konkretnie uzasadnionej obawy, \u017ce pow\u00f3d nie uwzgl\u0119dni w swoim nauczaniu pa\u0144stwowych cel\u00f3w edukacyjnych polegaj\u0105cych na pomaganiu uczniom w samodzielnym orientowaniu si\u0119 i prowadzeniu \u017cycia na w\u0142asn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107, a tak\u017ce rozwijaniu i potwierdzaniu ich indywidualnych zdolno\u015bci spostrzegawczych i os\u0105dowych. <\/p>\n\n
Wreszcie, dotyczy to r\u00f3wnie\u017c - niezale\u017cnie od wyznaniowego charakteru szko\u0142y planowanej przez powoda - podkre\u015blanego zar\u00f3wno przez pozwanego, jak i S\u0105d Administracyjny celu edukacyjnego, jakim jest m.in. pomoc uczniom w kszta\u0142towaniu relacji z innymi lud\u017ami zgodnie z zasadami tolerancji. Tolerancja w tym kontek\u015bcie nie oznacza otwarto\u015bci i neutralno\u015bci w tym sensie, \u017ce uczniowie nie powinni by\u0107 uczeni rozwijania pewnych w\u0142asnych przekona\u0144, wyznawania ich i, w razie potrzeby, ich obrony; ten cel edukacyjny, stosowany zgodnie z konstytucj\u0105 w szczeg\u00f3lno\u015bci do szk\u00f3\u0142 wyznaniowych, wymaga jedynie takiego stopnia tolerancji wobec innych, odmiennych przekona\u0144, kt\u00f3ry jest warunkiem wst\u0119pnym otwartej debaty z innymi przekonaniami. Jest to jednak dok\u0142adnie to, co wyra\u017anie przewiduje koncepcja edukacyjna powoda. Chocia\u017c ten minimalny poziom tolerancji zabrania dewaluacji, a w szczeg\u00f3lno\u015bci znies\u0142awiania odmiennych przekona\u0144, w \u017caden spos\u00f3b nie zabrania promowania w\u0142asnych przekona\u0144. Co wi\u0119cej, dopuszczalno\u015b\u0107 takiej reklamy dla konkretnego wyznania wynika ju\u017c z wyra\u017anego zezwolenia na szko\u0142y wyznaniowe jako prywatne szko\u0142y alternatywne na mocy art. 7 ust. 4 i 5 GG; poniewa\u017c ka\u017cde \"wyznanie\" jest z natury przeznaczone do wyznawania i reklamowania w\u0142asnych idei i warto\u015bci w przekonaniu, \u017ce s\u0105 one poprawne. Jednak\u017ce art. 7 ust. 4 zdanie 3 GG nie tylko nie wyklucza takiego celu edukacyjnego w prywatnej szkole wyznaniowej, ale wr\u0119cz przeciwnie, zak\u0142ada go jako oczywisty, a zatem dopuszczalny. <\/p>\n\n
Z ustale\u0144 faktycznych poczynionych przez S\u0105d Apelacyjny nie mo\u017cna wyprowadzi\u0107 wniosku, \u017ce pow\u00f3d realizowa\u0142by w planowanej przez siebie szkole wyznaniowej cel wychowawczy polegaj\u0105cy na dewaluowaniu, a nawet znies\u0142awianiu innych wyzna\u0144, pogl\u0105d\u00f3w, przekona\u0144 i warto\u015bci - wykraczaj\u0105c poza tak\u0105 dozwolon\u0105 reklam\u0119. O ile u\u017cyte przez powoda w jego koncepcji pedagogicznej w wersji z listopada 1987 r. w nr 4.1 okre\u015blenie \"bezpodstawni poszukiwacze przyjemno\u015bci kierowani z zewn\u0105trz\" mog\u0142o sprawia\u0107 wra\u017cenie nie tylko moralnego pot\u0119pienia og\u00f3lnych tendencji rozwojowych, ale tak\u017ce og\u00f3lnego znies\u0142awienia tak charakteryzowanej postawy innowierc\u00f3w, o tyle skorygowa\u0142 to now\u0105 wersj\u0105 nr. 4.1 z marca 1990 r. i w spos\u00f3b bardziej zrozumia\u0142y m\u00f3wi\u0142 o sposobie my\u015blenia, kt\u00f3ry w d\u0105\u017ceniu do realizacji w\u0142asnych interes\u00f3w by\u0142 zorientowany na dora\u017ane zaspokajanie potrzeb i dlatego z jego, powoda, punktu widzenia nale\u017ca\u0142o go odrzuci\u0107. Pierwotne sformu\u0142owanie jawi si\u0119 zatem - a tak\u017ce w og\u00f3lnym kontek\u015bcie koncepcji pedagogicznej - bardziej jako werbalna przesada, a nie - jak mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107 w oderwaniu od kontekstu - jako wyraz nietolerancji. Je\u015bli ich tre\u015b\u0107 zostanie odpowiednio oceniona, te krytyczne uwagi na temat koncepcji r\u00f3wnie\u017c pozostaj\u0105 w granicach tego, co wyznanie, a w konsekwencji tak\u017ce szko\u0142a wyznaniowa, mo\u017ce twierdzi\u0107 dla siebie w celu wyja\u015bnienia w\u0142asnego punktu widzenia i odr\u00f3\u017cnienia go od odmiennych os\u0105d\u00f3w innych, bez bycia \"nietolerancyjnym\". <\/p>\n\n
W \u015bwietle powy\u017cszego, ocena prawna S\u0105du Apelacyjnego, \u017ce szko\u0142a planowana przez powoda nie b\u0119dzie gorsza w swoich celach dydaktycznych \"bez ogranicze\u0144\" od cel\u00f3w dydaktycznych odpowiednich szk\u00f3\u0142 publicznych w rozumieniu art. 7 ust. 4 zd. 3 GG, jest w ka\u017cdym razie prawid\u0142owa. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Federalny S\u0105d Administracyjny: Wyrok z dnia 19 lutego 1992 r. (6 C 3.91) Zasady przewodnie Wyznaniowe szko\u0142y podstawowe w rozumieniu art. 7 ust. 5 GG to nie tylko szko\u0142y protestanckich ko\u015bcio\u0142\u00f3w regionalnych, Ko\u015bcio\u0142a katolickiego i spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskich, ale tak\u017ce - w zwi\u0105zku z wolno\u015bci\u0105 wiary i wyznania w art. 4 ust. 1 GG - szko\u0142y […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":41135,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-41475","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n
Federalny S\u0105d Administracyjny: Wyrok z dnia 19 lutego 1992 r. (6 C 3.91) - VEBS e.V.<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Federalny S\u0105d Administracyjny: Wyrok z dnia 19 lutego 1992 r. (6 C 3.91) - VEBS e.V.\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Federalny S\u0105d Administracyjny: Wyrok z dnia 19 lutego 1992 r. (6 C 3.91) Zasady przewodnie Wyznaniowe szko\u0142y podstawowe w rozumieniu art. 7 ust. 5 GG to nie tylko szko\u0142y protestanckich ko\u015bcio\u0142\u00f3w regionalnych, Ko\u015bcio\u0142a katolickiego i spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskich, ale tak\u017ce - w zwi\u0105zku z wolno\u015bci\u0105 wiary i wyznania w art. 4 ust. 1 GG - szko\u0142y […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"VEBS e.V.\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-06-26T15:46:43+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.vebs.de\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/IMG_3055-1024x683.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"51 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/\",\"name\":\"Federalny S\u0105d Administracyjny: Wyrok z dnia 19 lutego 1992 r. (6 C 3.91) - VEBS e.V.\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.vebs.de\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/IMG_3055-1024x683.jpg\",\"datePublished\":\"2021-04-15T11:23:26+00:00\",\"dateModified\":\"2025-06-26T15:46:43+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.vebs.de\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/IMG_3055-1024x683.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.vebs.de\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/IMG_3055-1024x683.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Stowarzyszenie\",\"item\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Federalny S\u0105d Administracyjny: Wyrok z dnia 19 lutego 1992 r. (6 C 3.91)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/\",\"name\":\"VEBS e.V.\",\"description\":\"Verband Evangelischer Bekenntnisschulen e.V.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/#organization\",\"name\":\"Verband Evangelischer Bekenntnisschulen e.V. (VEBS)\",\"url\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vebs.de\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/vebs-Logo-v2_rot_300x177.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.vebs.de\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/vebs-Logo-v2_rot_300x177.png\",\"width\":300,\"height\":177,\"caption\":\"Verband Evangelischer Bekenntnisschulen e.V. (VEBS)\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Federalny S\u0105d Administracyjny: Wyrok z dnia 19 lutego 1992 r. (6 C 3.91) - VEBS e.V.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Federalny S\u0105d Administracyjny: Wyrok z dnia 19 lutego 1992 r. (6 C 3.91) - VEBS e.V.","og_description":"Federalny S\u0105d Administracyjny: Wyrok z dnia 19 lutego 1992 r. (6 C 3.91) Zasady przewodnie Wyznaniowe szko\u0142y podstawowe w rozumieniu art. 7 ust. 5 GG to nie tylko szko\u0142y protestanckich ko\u015bcio\u0142\u00f3w regionalnych, Ko\u015bcio\u0142a katolickiego i spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskich, ale tak\u017ce - w zwi\u0105zku z wolno\u015bci\u0105 wiary i wyznania w art. 4 ust. 1 GG - szko\u0142y […]","og_url":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/","og_site_name":"VEBS e.V.","article_modified_time":"2025-06-26T15:46:43+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/www.vebs.de\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/IMG_3055-1024x683.jpg","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"51 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/","url":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/","name":"Federalny S\u0105d Administracyjny: Wyrok z dnia 19 lutego 1992 r. (6 C 3.91) - VEBS e.V.","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.vebs.de\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/IMG_3055-1024x683.jpg","datePublished":"2021-04-15T11:23:26+00:00","dateModified":"2025-06-26T15:46:43+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.vebs.de\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/IMG_3055-1024x683.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.vebs.de\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/IMG_3055-1024x683.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/federalny-sad-administracyjny-wyrok-z-dnia-19-lutego-1992-r-6-c-3-91\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Stowarzyszenie","item":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/verband\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Federalny S\u0105d Administracyjny: Wyrok z dnia 19 lutego 1992 r. (6 C 3.91)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/#website","url":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/","name":"VEBS e.V.","description":"Verband Evangelischer Bekenntnisschulen e.V.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/#organization","name":"Verband Evangelischer Bekenntnisschulen e.V. (VEBS)","url":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.vebs.de\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/vebs-Logo-v2_rot_300x177.png","contentUrl":"https:\/\/www.vebs.de\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/vebs-Logo-v2_rot_300x177.png","width":300,"height":177,"caption":"Verband Evangelischer Bekenntnisschulen e.V. (VEBS)"},"image":{"@id":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/41475","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41475"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/41475\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41476,"href":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/41475\/revisions\/41476"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/41135"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vebs.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41475"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"Podr\u0119czniki](\"https:\/\/www.vebs.de\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/IMG_3055-1024x683.jpg\")
<\/figure>